توصيه مطلب
۱
 
پوشکین خوانی در ایراس
نبوغ متعالی؛ رازِ جاودانی پوشکین
 

"الكساندر پوشكين" نويسنده شهير روس را مي توان در عصر خود نابغه قرن خواند كه بنابه گفته بسياري از عالمان حوزه ادب و فرهنگ هم چون وي تا كنون در عرصه شعر و ادبيات ظهور نيافته است.
نبوغ متعالی؛ رازِ جاودانی پوشکین
 
ایراس: "آلکساندر سرگئیویچ پوشکین" از شعراي شهير روس در ششم ژوئن 1799 چشم به جهان گشود و ادبيات روسيه با حضور او دچار تحول ژرفي شد. اين مناسبت تاريخي هر ساله در روسيه گرامي داشته مي شود. موسسه ايراس همزمان با زادروز شاعر بزرگ روس مراسم "پوشكين خواني" را با حضور دكتر حميدرضا آتش برآب روسيه شناس و استاد دانشگاه برگزار نمود.

این مراسم با استقبال گسترده دانشجويان زبان و ادبیات روسی رو به رو شد و دكتر آتش برآب در ابتدا اين شاعر بزرگ را نابغه قرن خواند كه تا كنون در عرصه ادبيات همچون وي ظاهر نشده است.


دکتر آتشبرآب به عنوان سخن ابتدایی خود از نبوغ پوشکین صحبت به میان آورد و وی را نابغه قرن خواند. وی تأکید کرد که نبوغ این نویسنده از آنجا ناشی میشود که باوجود هزاران مصیبت، زندگی شخصی و مخمصه تاریخی دوران خود به جنگ نابرابری دست زد و توانست بر سیستم تثبیتشده و استاندارد بتازد و بالاخره در کمال ناباوری به عنوان پیروز جریان بیرون آید و همین امر سبب پذیرش جاودان وی از سوی ملت روس شد. وي در ادامه آگاهی به اصالت را از دیگر رازهای موفقیت پوشکین برشمرد و افزود رمزِ خصلت ملّی هر مردمی در روشی است که برای درک موضوعات دارند. شاید این مذهب یونانی روسها است که سوای هرچیز، خصلت ملّی خاصی به آنها بخشیدهاست.

شاعر می تواند هنگامي كه به وصف دنیایی کاملاً بیگانه مي پردازد، خصلت ملّی اش را حفظ کند؛ البته اگر بتواند با چشم شعرِ ملّی خود و چشم مردم خود نگاه کند. آن وقت است که هرچه احساس کند و هرچه بگوید، مردم میپندارند كه خودشان احساس کرده و خودشان گفته اند. گوگول میگوید: «هیچیک از شاعران ما را نمیتوان ملی خواند، این افتخار فقط به پوشکین اختصاص دارد. او یک روس ایدهآل است در مسیر رشد و تعالی خود؛ همانی که احتمالاً تنها پس از دویست سال نمونهاش دیده شود. در او طبیعت روسیه، روح، زبان و شخصیت روسی با چنان پاکی و زیبایی نابی متبلور شده است که به منظره ای منعکس بر سطح محدب یک عدسی می ماند.» و مجموع این خصلتها است که موجب پیروزی شاعر بزرگ روس در جنگ نابرابر دوران خویش و همچنین ماندگاری نام وی در زمره نامدارترین شعرا شد که تا امروز پس از گذشت دو قرن همچنان زادروز او نهتنها در روسیه بلکه در بسیاری از کشورهای جهان گرامی داشته شود. 

این استاد دانشگاه در ادامه به منظومه "یوگِنی آنیگین" پوشکین اشاره کرد و آن را منظومه گلوگاهی ادبیات روسیه خواند که از طریق این اثر ادبیات روس برای همیشه دچار تغییر ژرفی میشود و آنچه این اثر را به صورت برجستهتری نشان میدهد اتفاق عجیبی است که در آن روی میدهد.

وی اتفاق رخ داده را این گونه عنوان نمود که بهتحقیق، بسیاری از اصطلاحات و عبارات فرانسوی را چنان باظرافت در این اثر ترجمه و بازتالیف میکند که گویی به سالیان در ادبیات روسی مشهور و شناخته شدهاند و تمامِ اینها مایه شگفتی است، همهچیز را خودی میکند و اینجاست که نبوغ متعالی شاعر متجلی میشود. اگر کسی که ذرهای نبوغش کمتر از پوشکین بود دست به چنین کار خطیری میزد، مردم آن را نمیپذیرفتند. بهاینطریق، پوشکین زبان ادبی روسی را پایهگذاری کرد و البته این مطلبی نبود که در روسیه بهسرعت برای همگان درکپذیر باشد. البته که همه احساس میکردند با یکنابغه طرف هستند و برای معدودی هم این امر عیان بود که او کاری غریب و غیرمعمول انجام میدهد، اما مهمتر از همه این بود که گويا تقریباً همه پی برده بودند پس از پوشکین دیگر نمیشود به آن زبانی سخن گفت و نوشت که پیش از او وجود داشتهاست. همینجاست که ادبیات جديد روس شکل گرفت.

دکتر آتشبرآب به این مطلب پرداخت که پوشکین متعلق به دورهای است که به مفهومِ کاملِ کلمه "دوره آفرینش" نام دارد، دوره هارمونی، برتری و استادی لغزشناپذیر، آن هم علناً بر زمینی بایر. آفرینش، و نه رونویسی تجربهها و مشاهدات؛ آفرینشی که از دل مواد و مصالحی که تجربیات در اختیار میگذاشت پدید میآمد. وی اظهار کرد که پوشکین وضعیت بسیار نادر و پیچیدهای از تجربه است که بسیار زود به پختگی رسید.

بیشتر آثارش در اوج کمال نوشته شد و پدیدههای زیبایی شکل گرفت که تمامی زیباییشان در این بود که نو بودند و زیباییشان فراتر از تجربههای معمول و بر فراز همة آنها بود. وی با این نکته سخنان خود را پایان داد که پوشکین وضعیت تعادل محض اِتیک و استتیک است. در پوشکین ماده نیکی، پدیده نیک است و خود زیبایی است، و پدیده زیبا و ماده زیبایی، خود نیکی.

تناقض نمیتوانست وجود داشتهباشد. این است درجه استثنایی پوشکین. هرنابغهای هم که پس از پوشکین آمد، بهره خاص خود را از مکتب پوشکین گرفت. يكايك ادبای پس از پوشکین همواره مفتونش بودند و همگی بیتردید او را نخستین و حقیقی ترین ادیب روس نامیدند. پوشکین هريك از آنها را گویی به سلاح خاصی مجهز کرد؛ چراکه زیباییشناسی او محض است.


آتشبرآب پیش از شعرخواني خود به این مطلب نیز اشاره کرد که امروزه در روسیه و در میان خود روسها بیشتر سخن از انقراض شعر روس است تا چگونگی آن. گویی که تمامی آن دنیای متعالی و هیاهوی بلند و غولهای جریانساز ادبیات روسیه به یکباره از نفس افتادند و روسیه فقط دلخوش به یادمانهای تکرارناپذیری است با چشمی خندان و چشمی سوگوار.

بخش پایانی نشست، اجرای مراسم شعرخوانی توسط دکتر آتشبرآب بود: "به چاآدایف"- اولین شعر تیپیک پوشکین- به عنوان نخستین انتخاب كه به روسی و فارسی اجرا شد و سپس آثاری چون "۱۸۱۸"، "به بانو آنّا کِرن"، "خاطرات" و "پژواک" كه آن ها نیز به روسی و فارسی قرائت شدند.  "سوارکار مفرغی" پوشکین که بهزعم دکتر آتشبرآب ماندگارترین منظومه روسیه است و تنها اثری که در زمان حیات خود پوشکین نیز به چاپ نرسید، به عنوان حسن ختام این نشست توسط وی اجرا شد.


از دکتر حمیدرضا آتشبرآب در زمینه پوشکین تاکنون کتابهای «سوارکار مفرغی» و «دختر سروان» در نشر هرمس، و گزیدهشعرهایی در مدخل پوشکین کتاب «عصر طلایی و عصر نقرهای شعر روس» در نشر نی منتشر شدهاست.


پايان متن/
Share/Save/Bookmark
کد خبر: 36623