توصيه مطلب
۳
 
پوشکین خوانی در ایراس
نبوغ متعالی؛ رازِ جاودانی پوشکین
 

"الكساندر پوشكين" نويسنده شهير روس را مي توان در عصر خود نابغه قرن خواند كه بنابه گفته بسياري از عالمان حوزه ادب و فرهنگ هم چون وي تا كنون در عرصه شعر و ادبيات ظهور نيافته است.
نبوغ متعالی؛ رازِ جاودانی پوشکین
 
ایراس:  "آلکساندر سرگئیویچ پوشکین" از شعراي شهير روس در ششم ژوئن ۱۷۹۹ چشم به جهان گشود و ادبيات روسيه با حضور او دچار تحول ژرفي شد. اين مناسبت تاريخي هر ساله در روسيه گرامي داشته مي شود. موسسه ايراس همزمان با زادروز شاعر بزرگ روس مراسم "پوشكين خواني" را با حضور دكتر حميدرضا آتش برآب مترجم و محقق برگزار نمود.

این مراسم با استقبال گسترده دانشجويان زبان و ادبیات روسی رو به رو شد و دكتر آتش برآب در ابتدا اين شاعر بزرگ را نابغه قرن خواند كه تا كنون در عرصه ادبيات همچون وي ظاهر نشده است.

دکتر آتش برآب به عنوان سخن ابتدایی خود از نبوغ پوشکین صحبت به میان آورد و وی را نابغه قرن خواند. وی تأکید کرد که نبوغ این نویسنده از آنجا ناشی می شود که باوجود هزاران مصیبت، زندگی شخصی و مخمصه تاریخی دوران خود به جنگ نابرابری دست زد و توانست بر سیستم تثبیت شده و استاندارد بتازد و بالاخره در کمال ناباوری به عنوان پیروز جریان بیرون آید و همین امر سبب پذیرش جاودان وی از سوی ملت روس شد. وي در ادامه آگاهی به اصالت را از دیگر رازهای موفقیت پوشکین برشمرد و افزود رمزِ خصلت ملّی هر مردمی در روشی است که برای درک موضوعات دارند. شاید این مذهب یونانی روس ها است که سوای هر چیز، خصلت ملّی خاصی به آن ها بخشیده است.

شاعر می تواند هنگامي كه به وصف دنیایی کاملاً بیگانه مي پردازد، خصلت ملّی اش را حفظ کند؛ البته اگر بتواند با چشم شعرِ ملّی خود و چشم مردم خود نگاه کند. آن وقت است که هرچه احساس کند و هرچه بگوید، مردم می پندارند كه خودشان احساس کرده و خودشان گفته اند. گوگول می گوید: «هیچ یک از شاعران ما را نمی توان ملی خواند، این افتخار فقط به پوشکین اختصاص دارد. او یک روس ایده آل است در مسیر رشد و تعالی خود؛ همانی که احتمالاً تنها پس از دویست سال نمونه اش دیده شود. در او طبیعت روسیه، روح، زبان و شخصیت روسی با چنان پاکی و زیبایی نابی متبلور شده است که به منظره ای منعکس بر سطح محدب یک عدسی می ماند.» و مجموع این خصلتها است که موجب پیروزی شاعر بزرگ روس در جنگ نابرابر دوران خویش و همچنین ماندگاری نام وی در زمره نامدارترین شعرا شد که تا امروز پس از گذشت دو قرن همچنان زادروز او نه تنها در روسیه بلکه در بسیاری از کشورهای جهان گرامی داشته شود.

این استاد دانشگاه در ادامه به منظومه "یوگِنی آنیگین" پوشکین اشاره کرد و آن را منظومه گلوگاهی ادبیات روسیه خواند که از طریق این اثر ادبیات روس برای همیشه دچار تغییر ژرفی می شود و آنچه این اثر را به صورت برجسته تری نشان می دهد اتفاق عجیبی است که در آن روی می دهد.

وی اتفاق رخ داده را این گونه عنوان نمود که به تحقیق، بسیاری از اصطلاحات و عبارات فرانسوی را چنان باظرافت در این اثر ترجمه و بازتالیف می کند که گویی به سالیان در ادبیات روسی مشهور و شناخته شده اند و تمامِ این ها مایه شگفتی است، همه چیز را خودی می کند و اینجاست که نبوغ متعالی شاعر متجلی می شود. اگر کسی که ذره ای نبوغش کمتر از پوشکین بود دست به چنین کار خطیری می زد، مردم آن را نمی پذیرفتند. به این طریق، پوشکین زبان ادبی روسی را پایه گذاری کرد و البته این مطلبی نبود که در روسیه به سرعت برای همگان درک پذیر باشد. البته که همه احساس می کردند با یک نابغه طرف هستند و برای معدودی هم این امر عیان بود که او کاری غریب و غیرمعمول انجام می دهد، اما مهمتر از همه این بود که گويا تقریباً همه پی برده بودند پس از پوشکین دیگر نمی شود به آن زبانی سخن گفت و نوشت که پیش از او وجود داشته است. همین جاست که ادبیات جديد روس شکل گرفت.

دکتر آتش برآب به این مطلب پرداخت که پوشکین متعلق به دوره ای است که به مفهومِ کاملِ کلمه "دوره آفرینش" نام دارد، دوره هارمونی، برتری و استادی لغزش ناپذیر، آن هم علناً بر زمینی بایر. آفرینش، و نه رونویسی تجربه ها و مشاهدات؛ آفرینشی که از دل مواد و مصالحی که تجربیات در اختیار می گذاشت پدید می آمد. وی اظهار کرد که پوشکین وضعیت بسیار نادر و پیچیده ای از تجربه است که بسیار زود به پختگی رسید.

بیشتر آثارش در اوج کمال نوشته شد و پدیده های زیبایی شکل گرفت که تمامی زیباییشان در این بود که نو بودند و زیباییشان فراتر از تجربه های معمول و بر فراز همة آنها بود. وی با این نکته سخنان خود را پایان داد که پوشکین وضعیت تعادل محض اِتیک و استتیک است. در پوشکین ماده نیکی، پدیده نیک است و خود زیبایی است، و پدیده زیبا و ماده زیبایی، خود نیکی.

تناقض نمی توانست وجود داشته باشد. این است درجه استثنایی پوشکین. هر نابغه ای هم که پس از پوشکین آمد، بهره خاص خود را از مکتب پوشکین گرفت. يكايك ادبای پس از پوشکین همواره مفتونش بودند و همگی بی تردید او را نخستین و حقیقی ترین ادیب روس نامیدند. پوشکین هريك از آنها را گویی به سلاح خاصی مجهز کرد؛ چراکه زیبایی شناسی او محض است.

آتش برآب پیش از شعرخواني خود به این مطلب نیز اشاره کرد که امروزه در روسیه و در میان خود روس ها بیشتر سخن از انقراض شعر روس است تا چگونگی آن. گویی که تمامی آن دنیای متعالی و هیاهوی بلند و غول های جریان ساز ادبیات روسیه به یک باره از نفس افتادند و روسیه فقط دلخوش به یادمان های تکرارناپذیری است با چشمی خندان و چشمی سوگوار.

بخش پایانی نشست، اجرای مراسم شعرخوانی توسط دکتر آتش برآب بود: "به چاآدایف"- اولین شعر تیپیک پوشکین- به عنوان نخستین انتخاب كه به روسی و فارسی اجرا شد و سپس آثاری چون "۱۸۱۸"، "به بانو آنّا کِرن"، "خاطرات" و "پژواک" كه آن ها نیز به روسی و فارسی قرائت شدند. "سوارکار مفرغی" پوشکین که به زعم دکتر آتش برآب ماندگارترین منظومه روسیه است و تنها اثری که در زمان حیات خود پوشکین نیز به چاپ نرسید، به عنوان حسن ختام این نشست توسط وی اجرا شد.


از دکتر حمیدرضا آتش برآب در زمینه پوشکین تاکنون کتابهای «سوارکار مفرغی» و «دختر سروان» در نشر هرمس، و گزیده شعرهایی در مدخل پوشکین کتاب «عصر طلایی و عصر نقرهای شعر روس» در نشر نی منتشر شده است.


پایان متن/
Share/Save/Bookmark
کد خبر: 36711