توصيه مطلب
۰
 
نگاه جديد تركيه به بحران سوريه
 

اكنون، دولت تركيه نگاه متفاوتی نسبت به بحران سوريه در مقايسه با سه سال گذشته دارد. برخي عوامل مهم تركيه را به اين نتيجه رسانده است كه همكاري هاي منطقه اي و راه حل سياسي و نه حمايت از مداخله نظامي به منظور سقوط دولت اسد مي توانند بحران سوريه را حل كنند. اين عوامل عبارتند از: مقاومت رژیم اسد، ساختار معارضان سوري، کارآمدی و نقش بازیگران منطقه ‌ای و بین المللی، اوج گرفتن فعاليت هاي گروه هاي تندروي سلفي، عدم اجراي سياست مداخله نظامي آمريكا در سوريه، ناآرامي هاي داخلي تركيه و توافقنامه ژنو. بر اين مبنا، مشاركت تركيه در طرح هاي منطقه اي براي حل بحران سوريه به ويژه همكاري نزديك تر ايران و تركيه به عنوان دو بازيگر مهم منطقه اي، مي توانند زمينه هاي حل بحران سوريه را فراهم سازند
ایراس؛ نگاه كنوني تركيه به بحران سوريه در مقايسه با سه سال گذشته تغيير قابل توجهي كرده و بیشتر متمرکز بر "همكاري هاي منطقه اي" براي حل بحران مزبور و نه راهكارهاي غربي براي حل اين بحران شده است.

برخی عوامل مهم كه از آغاز بحران سوريه تاكنون زمينه دست كشيدن تركيه از سياست نخست خود در قبال سوريه را مبنی بر حمايت از مداخله نظامي در اين كشور براي سرنگوني دولت اسد، فراهم كرده عبارت از : مقاومت رژیم اسد، ساختار معارضان سوري، کارآمدی و نقش بازیگران منطقه ای و بین المللی، اوج گرفتن فعاليت هاي گروه هاي تندروي سلفي، عدم اجراي سياست مداخله نظامي آمريكا در سوريه، ناآرامي هاي داخلي تركيه و توافقنامه ژنو می باشد. بر اين مبنا، دولت تركيه بيش از پيش ترغيب شده تا در همكاري هاي منطقه اي براي حل بحران سوريه شركت كند. به عنوان مثال، مي توان به سفر جمیل چیچک، رئیس مجلس نمایندگان ترکیه به تهران در ۳۰ شهریور ۱۳۹۲ اشاره كرد. وي در اين سفر تاكيد كرد كه همه مشکلات منطقه از جمله بحران سوریه باید از راه صلح آمیز و گفت وگو حل و فصل شود.

مقاومت دولت سوریه در مقابل حملات گروه های تندرو و ماهیت غیرمتمرکز معارضان سوری از جمله دلایل مهم ناکامی سیاست ترکیه مبنی بر سقوط دولت اسد از طريق گروه هاي مخالف سوري بوده است. به طور کلی، تنوع گروه های معارض و غیرمتمرکز بودن آنها نتوانسته است چالشی جدی را برای رژیم سوری ایجاد کند. وجود انواع ایدئولوژی ها در گروه های مخالف، ایجاد یک چتر سازمانی واحد را برای آنها دشوار ساخته است.

به عنوان مثال، در یک سوی طیف مخالفان، اخوان المسلمین سوریه هستند و در طرف دیگر طیف، حزب کمونیست سوریه وجود دارد. همچنین، مي توان به احزابي همچون حزب اصلاح سوريه، جنبش عدالت و توسعه (دو گروه مخالف تبعيد شده به خارج از سوريه) و جنبش ملي احزاب كردي (متشكل از ۱۲ حزب كردي مخالف) اشاره كرد. بر این اساس است که شورای ملی سوریه در استانبول ترکیه در اگوست ۲۰۱۱ به منظور گردهم آوردن گروه های معارض در کنار یکدیگر ایجاد شد.

با این وجود، رقابت و کشمکش قدرت میان گروه های عضو آن، کارآمدی این گروه را کاهش داده است. همچنین، در بحران سوریه باید به نقش بازیگران مهم منطقه ای و بین المللی توجه داشت. محور ایران، حزب الله لبنان، حماس فلسطینی، روسیه و چین در پی تداوم رژیم سوریه همراه با انجام اصلاحات هستند.

اوج گرفتن فعاليت هاي گروه هاي تندروي سلفي و نیز تشدید فجایع غیرانسانی آنها در سوریه و متعاقب آن، انتقادات داخلي و خارجي وارده بر تركيه مبني بر حمايت اين كشور از گروه هاي تندرو موجب شده تا آنكارا خود را به منظور آنكه در مظان اتهام نباشد، تا حدي از بحران مزبور دور كند و به دنبال يافتن راه حل منطقه اي براي بحران سوريه باشد.

در سطح داخلي و در درون تركيه، به عنوان مثال، مي توان به تظاهرات مردم تركيه در انتقاد از حمايت تركيه از گروه هاي تندرو و حمله تركيه به خاك سوريه، در شهرهاي انتاكيه و سويديه در فروردین ۱۳۹۳ اشاره كرد. در اين ارتباط، شماري از احزاب مخالف ترك مانند حزب حمهوري خلق و حزب كمونيست نيز حمايت دولت از گروه هاي تندرو و حمله تركيه به سوريه را محكوم كردند.

همچنين، اين كشور با انتقاد جهاني به دليل حمايت از گروه هاي تندروي سوريه مواجه بوده است. به عنوان مثال، سازمان دیدهبان حقوق بشر از ترکیه به دلیل حمایت از شورشیان سوری بهشدت انتقاد کرده است. از اين رو، يكي از دلايل سفر جمیل چیچک، رئیس مجلس نمایندگان ترکیه به تهران، از ميان بردن شائبه هاي معطوف به دولت تركيه در همكاري با گروه هاي تندرو در سوريه بود. وي در اين سفر ضمن حل صلح آميز بحران سوريه، تحرکات تروریست ها در سوریه را ضد اسلام و انسانیت دانست.

ناآرامي هاي داخلي تركيه از عوامل مهم ديگر در تغيير نگاه تركيه به بحران سوريه نيز بوده است. يكي از دلايل تظاهرات ۳۱ می پارک گزی میدان تقسیم و گسترش آن به سراسر ترکیه، اعتراض به سياست سوري آنكارا بوده است. در بعد داخلي، علوی ها و کردهای سوریه از یک سو و ناسیونالیست ها و سکولارها از سوی دیگر، مهم ترین مخالفان سیاست های سوري آنكارا هستند. در این راستا، احزاب "حرکت ملی" و "جمهوری خلق" به دنبال مداخله دولت در سوریه، جامعه ترکیه را برای اعتراض علیه سیاست های سوری اردوغان ترغیب کردند. از این رو، سیاستهای سوري آنكارا در کنار دیگر متغیرها نقش مهمی در شکلگیری ناآرامي هاي داخلي تركيه داشته است. به همين دليل، طي چند ماه اخير، ترکیه تلاش كرده است تا سیاست خود در قبال تحولات سوریه را با نگاهی به افکار عمومی دنبال کند تا از شکل گیری موج اعتراضات دیگر جلوگیری کند.

همچنين، تركيه بسيار اميدوار بود كه از طريق مداخله نظامي آمريكا در سوريه، سقوط اسد به نفع تركيه و با هزينه بسيار كمتر صورت گيرد. اما اكنون كه اين امر انجام نشده است تركيه قصد ندارد خود هزينه حمله نظامي را بپردازد و در نتيجه، اين كشور از سياست قبلي خود مبني بر حمايت از مداخله نظامي در سوريه براي سرنگوني دولت اسد دست كشيده است.

توافقنامه هسته ای ژنو نيز به طور غيرمستقيم، عاملي مهم در تغيير نگاه تركيه به چگونگي حل بحران سوريه است. درواقع، توافقنامه ژنو و به نوعي نزدیکی ایران و آمریکا باعث شده تا ترکیه بيشتر به جبهه و مواضع ايران ـ تاكيد ايران بر راه حل سياسي و گفت و گو ـ در قبال بحران سوريه نزديك شود و همچنين، توافقنامه مزبور به نوعي موجب ايجاد اعتبار بيشتري براي موضع ايران در قبال سوريه شده است. به عنوان مثال، مي توان به سفر رجب طیب اردوغان، نخست وزیر و احمد داووداوغلو، وزیر امور خارجه ترکیه به تهران به ترتیب، در بهمن ۱۳۹۲ و آذر ۱۳۹۲ و تاكيد آنها در اين سفر بر حل بحران سوريه از راه صلح آمیز اشاره كرد.

بر این مبنا مي توان گفت كه يك واقعيت دشوار براي آنكارا روشن شده است؛ اينكه حمايت تركيه از معارضان سوري به سقوط دولت اسد منجر نخواهد شد. از اين رو، احمد داووداوغلو در نشست خبری مشترک که با محمد جواد ظریف، وزير امور خارجه در ۱۰ آبان ۱۳۹۲ برگزار شد، براي اولین بار به نقش پویای ایران در سوریه ـ درواقع، همان راه حل منطقه اي ـ به طور تلویحی اشاره می-کند و بيان مي كند كه: «ترکیه و ایران در مورد مساله سوریه به رغم برخی اختلاف دیدگاه ها، در کمک به راه های صلح آمیز براي حل بحران سوریه توافق دارند و ایران و ترکیه در انجام مشورتهای سیاسی در زمینه این کشور عزم راسخ دارند».

به خصوص، عدم اجراي سياست مداخله نظامي آمريكا در سوريه متعاقب همکاری ایران و روسیه در خلع تسلیحات شیمیایی سوریه در چرخش سياست تركيه نسبت به بحران سوريه عامل تاثيرگذار مهمي بوده است. در واقع، امروز تركيه به اين نتيجه رسيده است كه راه حل سياسي و گفتگو و نه مداخله نظامي مي تواند بحران سوريه را حل كند. بر اين مبنا، به نظر مي رسد كه همزماني سفر نخست وزير تركيه به تهران در ۸ بهمن ۱۳۹۲ با برگزاري ‍‍‍كنفرانس ژنو ۲ اهمیت این سفر را دو چندان کرده است، زیرا این کنفرانس بی نتیجه بوده است و می توان به اهمیت رایزنی های مقامات ایران و ترکیه در ارتباط با حل بحران سوریه پی برد.

اكنون، دولت تركيه نگاه متفاوتی نسبت به بحران سوريه در مقايسه با سه سال گذشته دارد. برخي عوامل مهم تركيه را به اين نتيجه رسانده است كه همكاري هاي منطقه اي و راه حل سياسي ـ و نه حمايت از مداخله نظامي به منظور سقوط دولت اسد ـ مي توانند بحران سوريه را حل كنند. اين عوامل عبارتند از: مقاومت رژیم اسد، ساختار معارضان سوري، کارآمدی و نقش بازیگران منطقه ای و بین المللی، اوج گرفتن فعاليت هاي گروه هاي تندروي سلفي، عدم اجراي سياست مداخله نظامي آمريكا در سوريه، ناآرامي هاي داخلي تركيه و توافقنامه ژنو. بر اين مبنا، مشاركت تركيه در طرح هاي منطقه اي براي حل بحران سوريه به ويژه همكاري نزديك تر ايران و تركيه به عنوان دو بازيگر مهم منطقه اي، مي توانند زمينه هاي حل بحران سوريه را فراهم سازند.

نویسنده: فهیمه قربانی؛

منبع: پژوهشکده مطالعات استراتژیک خاورمیانه؛



پایان متن/
Share/Save/Bookmark
مرجع : ایراس، ترکیه، سوریه، مرکز مطالعات خاورمیانه
کد خبر: 36379