توصيه مطلب
۰
 
به بهانه 12 مين اجلاس سران شانگهای
سازمان شانگهای؛ نهادی منطقه‌ای با نگاه جهانی
فاطمه عطري
 

نویسنده: فاطمه عطری // ایراس: دوازدهمین اجلاس سران سازمان شانگهای در پایان نشست دو روزۀ خود (6 و 7 ژوئن) در پکن عصر امروز به کار خود پایان داد. طی این نشست تصمیماتی اتخاذ شد که بیش از پیش سازمان شانگهای را به سمت یک سازمان منطقه‌ای با کارکرد صلح و امنیت سوق خواهد داد. سازمان همکاری شانگهای که سازمانی بین دولتی است، هر سال اجلاسی را در سطح سران برگزار می‌کند. با این حال نشست اخیر به دلیل روی کار آمدن مجدد پوتین به عنوان رییس جمهور در روسیه و تلاش این کشور برای تقویت روند اوراسیاگرایی از اهمیت خاصی برخوردار بود. بررسی محورهای مهم مورد بررسی این نشست و جایگاه ایده اوراسیاگرایی در نشست اخیر این سازمان مساله ای است که در ادامه به آن پرداخته خواهد شد.
سازمان شانگهای؛ نهادی منطقه‌ای با نگاه جهانی
 

در نشست اخیر سازمان شانگهای شاید آنچه که بیش از همه خودنمایی میکند سایه افغانستان بر سر اجلاس بود. در واقع می توان گفت که افغانستان و موضوعات حاشیه ای این کشور تا حد زیادی موضوع مسلط نشست پکن محسوب میشد. اجلاس اخیر که یک هفته قبل از اجلاس بین المللی افغانستان در کابل (۱۴ ژوئن) برگزار شد و حامد کرزای رییس جمهور افغانستان نیز در آن شرکت کرده بود، منجر به عضویت ناظر این کشور در سازمان شانگهای گردید. بدون تردید افغانستان مهمترین دلیل ایفای نقش بیشتر سازمان شانگهای در حوزه اوراسیا بوده است. 

به ویژه آنکه ایالات متحده ۲۳۰۰۰ سرباز خود را در تابستان سال جاری از افغانستان بیرون خواهد برد و این اقدام، تصمیم این کشور را برای خروج از افغانستان تا قبل از سال ۲۰۱۴ نشان می دهد. در عین حال توجه به این نکته که افغانستان از ماه گذشته به عنوان شریک استراتژیک ایالات متحده محسوب میشود، عضویت افغانستان را بیش از پیش قابل تامل میسازد و البته نشان از تمایل به نمایش شکلی از توازن در سیاستهای این کشور دارد. 

مشکلات جدید در مورد افغانستان نیز قبل از همه به خروج نیروهای ائتلاف از این کشور و برنامههای آتی آن بازمیگردد. زیرا احتمال تغییر در موازنه موجود در این کشور به دلیل درگیر شدن با آنچه که طالبان جدید خوانده میشود و نیز حمایت بیقید و شرط قدرتهای منطقه از دولت کرزای وجود دارد. افغانستان برای ایران نیز از اهمیت برخوردار است. ورود جدی سازمان شانگهای به مسائل افغانستان موجب تقویت همکاریهای

ناامنی در افغانستان به دلیل انتقال سریع به کشورهای پیرامونی یکی از نگرانی‌های مشترک اعضای سازمان شانگهای است.
منطقهای میشود و این امر میتواند امنیت و توسعه در افغانستان را به همراه داشته باشد.
 
ناامنی در افغانستان به دلیل انتقال سریع به کشورهای پیرامونی یکی از نگرانیهای مشترک اعضای سازمان شانگهای است و نهادینه شدن تروریسم و انتقال تفکرات افراطی از افغانستان به کشورهای منطقه و به خصوص آسیای مرکزی همواره یک نگرانی جدی محسوب شده است. اما ایفای نقش گستردهتر سازمان شانگهای در تحولات افغانستان موجب میگردد که با خروج قدرتهای خارج از منطقه و خلاء قدرت در این کشور فضا برای مداخله احتمالی گروهها و دولتهای بیگانه وجود نداشته باشد و این خلاء توسط کشورهای منطقه پر شود. 

موضوع مهم دیگر در این نشست، دیدارهای آقای احمدینژاد رییس جمهور کشورمان با روسای جمهور کشورهای عضو شانگهای بود که دیدار با ولادیمیر پوتین؛ رییس جمهور روسیه به دلیل برگزاری اجلاس آتی گروه ۱+۵ در مسکو از اهمیت زیادی برخوردار بود. در این دیدار دو کشور بر تقویت همکاری ها تاکید کردند. اما بیش از همه بیانیه پایانی اجلاس از اهمیت برخوردار بود که در آن کشورهای عضو توسل به زور در موضوع ایران را غیر قابل قبول دانستند و آن را تهدیدی برای ثبات و امنیت در منطقه و جهان تلقی کردند. کشورهای عضو همچنین بر لزوم گفتگو با سوریه با در نظر گرفتن حاکمیت و استقلال این کشور تاکید کردند. 

در مورد مساله سوریه نکته مهم آن بود که روسای جمهور چین و روسیه در دیدار جداگانه خود مواضع شدیدتری نیز اتخاذ کردند و با هرگونه مداخله خارجی برای تغییر رژیم در سوریه مخالفت کردند. در واقع روسیه و چین در مورد سوریه و ایران مواضع مشترکی اتخاذ کردهاند و در عین حال به طور خاص در مورد ایران منافع مشترکی دارند. آنها مخالف طرح آمریکا برای سیستم دفاع موشکی در لهستان و یا هر کشور دیگری در شرق اروپا هستند که آمریکا آن را بر علیه ایران میداند. این اشتراک نظر چین و روسیه بیش از همه نشانههایی از اوراسیاگرایی مورد نظر روسیه را آشکار میکند.
 
برای نشان دادن اهمیت ایده اوراسیاگرایی
ورود جدی سازمان شانگهای به مسائل افغانستان می‌تواند امنیت و توسعه در افغانستان را به همراه داشته باشد.
آنچه در ظاهر قابل مشاهده است این است که ولادیمیر پوتین در دوره ریاست جمهوری جدید خود در نخستین فرمان اجرایی که از جانب وی در ۷ می ۲۰۱۲ صادر شد، بر اولویت خاص منطقه سی.آی. اس و همگرایی اوراسیایی تاکید کرد. دیدگاهها و عملکرد روسیه در مساله سوریه نشان دهنده تمایل به دنبال کردن این ایده است و در مقایسه با مواضع چین نیز تمایل دو کشور یا حداقل قابلیت آنها را برای تحقق چنین ایدهای نشان میدهد. 

از طرفی چنین به نظر میرسد که این اتحادیه تمرکز خود را در ده سال آینده از مسائل سیاسی به مسائل اقتصادی معطوف کند. با انجام این کار، سازمان شانگهای میتواند پتانسیل خود را در ایجاد یک نظم جهانی چند قطبی و ترویج تجارت برای ثبات جستجو کند. اگرچه اقتصاد چین در حال حاضر قویتر از روسیه و حتی سایر اعضای سازمان شانگهای استف با این حال ظرفیت‎های سایر اعضا نیز برای تحقق همکاریهای گسترده تر اقتصادی قابل توجه است. 

برای مثال ظرفیتهای انرژی و ترانزیت ایران امری است که قابل چشمپوشی نیست و اگر تاکنون نیز از این قابلیتها استفاده نشده است، به دلیل سایر مشکلات موجود در سیاست خارجی ایران و نیز برخی چالشهای موجود در منطقه بوده و در اصل توان بالقوه ایران تردیدی نیست. با توجه به آنچه گفته شد، در نشست اخیر سازمان شانگهای رویکرد جدید این سازمان منطقهای به مشارکت بیشتر در صلح و امنیت منطقه به چشم میخورد. 

این در حالیست که در گذشته کشورهای منطقه و از جمله روسیه و چین با وجود قدرت نسبی خود به طور مجزا در موضوعی مثل افغانستان قادر به مشارکت جدی نبودند و عرصه را به غرب واگذار کرده بودند. بنابراین تلاشهای جدید میتواند نوید تحولی جدید در برنامههای این سازمان باشد و ایران نیز باید با توجه به ظرفیتهای سیاسی و اقتصادی خود هم در موضوع افغانستان و هم در سایر مسائل پیش رو مشارکت فعال داشته و تمایل و توان خود را به ایفای نقش حتی در قالب عضو ناظر این سازمان به نمایش بگذارد.

نویسنده: فاطمه عطری

Share/Save/Bookmark
کد خبر: 24309