توصيه مطلب
۱
 
"دستاوردهاي سيزدهمين اجلاس سران شانگهاي"
گفت‌وگو با مير قاسم مومني
 

ايراس: سازمان همکاری شانگهای از سال ۱۳۷۵ به عنوان شانگهای پنج شکل گرفت و در سال ۹۰ بعد از پیوستن ازبکستان رسما تشکیل شد. روسیه، چين، ازبکستان، قرقیزستان، قزاقستان و تاجیکستان از اعضای رسمی آن هستند و ایران، هند، پاکستان، مغولستان و افغانستان از اعضای ناظر مي‌باشند. ترکیه نیز شریک گفت و گوها است. در اين بين با توجه به برگزاري سيزدهمين اجلاس سران شانگهاي طي روزهاي ۱۲ و ۱۳ سپتامبر ۲۰۱۳، با حضور رهبران اعضاي اصلي و ناظر، براي بررسي بيشتر دستاوردهاي اين اجلاس و بررسي نقش كنوني شانگهاي در جهان و نسبت آن با ايران موسسه مطالعات ايران و اوراسيا گفتگويي را با جناب آقاي دكتر ميرقاسم مومني، كارشناس مسائل اوراسيا داشته است، كه در ادامه از نظر مي‌گذرانيد.
"دستاوردهاي سيزدهمين اجلاس سران شانگهاي"
 


اگر به برگزاري سيزدهمين اجلاس سران شانگهاي طي روزهاي ۱۲ و ۱۳ سپتامبر ۲۰۱۳، با حضور رهبران اعضاي اصلي و ناظر توجه كنيم از ديدگاه شما مهمترين دستاوردهاي اين اجلاس چه بود؟
سيزدهمين اجلاس سران سازمان شانگهاي با حضور اعضاي اصلي و ناطر اين سازمان در بيشكك برگزار گرديد. در اين نشست آقاي دكتر روحاني نيز شركت كردند. در اين نشست بيشتر مقامات بر همكاريهاي داخلي اعضاي سازمان شانگهاي و همچنين هماهنگيهايي كه اعضا ميتوانند در حوزه مسائل منطقهاي و بينالمللي بويژه موضعگيريهاي مناسب در مسائل مهم منطقهاي و بينالمللي انجام دهند تاكيد شد. در اين اجلاس تلاش شد تا رهبران و روسايجمهور در اجلاس به نوعي از هماهنگي و اتفاق نظر برسند. در اين حال مشكلي كه در شانگهاي وجود دارد آن است كه اعضاي شانگهاي در بحثهاي منطقهاي و بينالمللي رويكردهاي مناسب نداشتنهاند اما در اين اجلاس تاكيدهايي بر همكاريهاي مشترك و مواضع مشترك در قبال موضوعات گوناگون انجام گرفت و به تصويب همه اعضا رسيد.
 
همچنين مهمترين موضوعي كه در اين اجلاس به گونهاي پررنگ مورد توجه قرار گرفت موضوع بحران سوريه بود كه اعضاي سازمان بر آن نظر داشتند كه دخالت عملي در سوريه غير قابل قبول بوده و لذا راهحل سياسي و مذاكره را به عنوان مهمترين مساله اعلام كردند. راهكار بعدي مساله كمك در جهت ايجاد صلح در افغانستان بود. اعضا بر اين نظر بودند كه اين مساله بايد پيگيري گردد و افغانستان از راه سياسي و گفتگو به صلح و ثبات رسد. همچنين اعضا در مورد موضوع هستهاي ايران اعلام كردند كه مساله هستهاي ايران بايد از راهحل سياسي حل گردد و گفتگوهايي انجام گردد و بر طبق مستندات سخن گفته شود نه اينكه از راه تحريمها و تهديدها رويكردها مورد نظر قرار گيرد. گذشته از اين مسائل اقتصادي و بانكي نيز مورد توجه اعضا بود. در اين اجلاس همچنين در مورد مسائل مربوط به مذكرات آتي ايران با گروه پنج به علاوه يك مذاكراتي شد و در اين خصوص رئيسجمهور ايران با رئيسجمهور چين و روسيه ملاقاتهاي  جداگانهاي داشتند و اعلام كردند كه مساله بايد به نوعي حل گردد كه منافع ايران نيز مورد توجه قرار گيرد و غرب نيز از يكه تازي دست بردارد. در مجموع اجلاس شانگهاي نتايج خوبي داشت و جدا از ايران كشورهاي ناظر ديگري هم در اين اجلاس حضور داشتند.

ابعاد اهميت سازمان شانگهاي در مناسبات قدرت و بعد سياسي و اقتصادي كنوني جهان چيست؟
سازمان همكاري شانگهاي به عنوان سازماني كه در سال ۲۰۰۱ تاسيس شده است و عمر زيادي ندارد، در اين سالها بيشتر امنيتي و منطقهاي بوده است. هدف كشورهاي تاسيس كننده اين نهاد منطقهاي اين بود كه يك سري ترتيبات امنيتي را در منطقه با توجه به فروپاشيشوروي و خلا قدرت در منطقه و يكهتازي غرب و امريكا مورد نظر قرار دهند. در اين حال بايد دانست كه هر چند شانگهاي بيشتر ترتيبات امنيتي و مبارزه با تروريسم و هرگونه خشونت و ناامني را در جهت حفظ ثبات و امنيت در آسياي مركزي و اوراسيا مدنظر قرار بود اما اكنون شانگهاي در حال توسعه است و كشورهاي جديد همچون ايران، افغانستان، مغولستان، پاكستان و هندوستان در اين سازمان حضور يافتهاند و كشورهاي ديگري مانند سريلانكا، تركيه و بلاروس در حال توجه به همكاري با شانگهاي هستتد. در واقع شانگهاي اندك اندك در حال پذيرفتن اعضاي جديد و افزايش اعضا و همچنين بالابردن اهميت خود است. يعني شانگهاي از سازماني كوچك كه شش كشور در آن حضور داشتند در حال رسيدن به سيزده و چهارده كشور است. اين امر بيانگر آن است كه سازمان در حال موفق شدن است و كم كم در حال پيدا كردن جايگاه خود در منطقه و جهان است. همچينن بايد اين موضوع را در نظر گرفت كه هر چند سازمان شانگهاي هنوز در اول راه بوده و نتوانسته تصميمهاي مهم بگيرد، اما نقش مهمي دارد. چرا كه دو كشور مهم داراي حق وتو، يعني چين و روسيه، در اين سازمان عضو حاضر بوده و در آينده شانگهاي ميتواند نقش به سزاي در ترتيبات امنيت منطقه و جهان داشته باشد.

آيا در شرايط جديد شانگهاي ميتواند نويد بخش جبههاي مخالف در مقابل يكجانبهگراييهاي ايالاتمتحده نيز به شمار آيد؟
بله. به نظر من اگر شانگهاي تقويت گردد ميتواند در مقابل خواستههاي غيرمشروع غرب و امريكا در منطقه و جهان موضعگيري كند و به ايفاي نقش بپردازد. همچنين با توجه به اعضاي موثري كه در اين سازمان عضو هستند و همچنين دو كشوري كه حق وتو دارند اگر نظرات سياسي مشترك كه در اجلاس سيزدهم اعلام كردند عملي گردد كشورهاي منطقه ميتوانند از راه شانگهاي، بر سازمان ملل و شوراي امنيت تاثير گذار باشند و اجازه ندهند امريكاييها و اروپاييها هرگونه اقدامي نظامي و امنيتي در منطقه انجام دهند.

در شرايط كنوني آيا عضويت كامل و گسترش همكاريهاي ايران با شانگهاي و روسيه در چارچوب سازمان همكاري شانگهاي مد نظر دو قطب اصلي شانگهاي يعني روسيه و چين است؟
در واقع عضويت ايران در سازمان شانگهاي ميتواند اين سازمان را تقويت كند. با توجه به موقعيت استراتژيك، ژئوپليتيك و همچنين نقش ايران در تحولات منطقهاي و خاورميانهاي اين امر براي روسيه و چين بسيار حائز اهميت است. اين كشورها بسيار دوست دارند كه ايران نيز به عضويت اين سازمان درآيد و اين سازمان را تقويت كند. ايران يكي از كشورهاي مهمي است كه پارامترهاي زيادي براي اين امر دارد، اما مشكلي كه ايران دارد موضوع تقابل ايران و امريكا و اروپا و فشارهاي سياسي است كه از جانب امريكا و اروپا براي تحريم و فشار بر ضد ايران وارد شده و موجب وضعيت كنوني روابط ايران و شانگهاي شده است. به نظر من كشورهاي عضو شانگهاي بويژه چين و روسيه منتظرند كه مساله هستهاي ايران و چالشهاي ايران و غرب و امريكا حل گردد تا به عضويت ايران در شانگهاي توجه كنند. در واقع روسيه و چين نميخواهند در سالهاي آغاز تاسيس خود عضويت ايران در شانگهاي را مورد توجه قرار دهند. چرا كه عضويت دائم ايران در شانگهاي مسئوليتهايي را براي كشورهاي عضو شانگهاي دارد و اين كشورها نميخواهند كه در بدو فعاليت جديد خود وارد موضوعات اختلافي بين امريكا و شانگهاي گردند. به نظر من ايران دير يا زود عضو دائم شانگهاي خواهد شد اما اين امر نياز به فرصت دارد. در واقع عضويت ايران در شانگهاي ميتواند اين سازمان را تقويت كند.

با توجه به ديدارهايي كه آقاي روحاني با رهبران كشورهاي عضو شانگهاي داشتند اين ديدارها چگونه مورد تحليل و بررسي شما قرار ميگيرد؟
ديدارهاي آقاي دكتر روحاني جدا از چين و روسيه با رهبران افغانستان، قزاقستان، تاجيكستان و قرقيزستان نيز مورد نظر بوده است. اين امر نشان دهنده موفقيتهاي ديپلماسي دولت ايران در عرصه بينالمللي و منطقهاي بوده است. حضور آقاي روحاني در اين اجلاس نقطه عطفي در اين اجلاس بود و نظر بسياري را به خود جلب كرد. سران تمام كشورهاي عضو منتظر مواضع و نقطه نظرات رئيسجمهور ايران بودند تا موضع سياسي جديد ايران را نسبت به مسائل بينالملل بويژه سوريه، خاورميانه، افغانستان و.. را بدانند. اين امر نشان دهنده مثبت بودن اجلاس و نقش مهم و بيبديل جمهورياسلامي ايران در اين اجلاس است. در واقع اين اجلاس به نوعي امتيازي مثبت در ديپلماسي عمومي كشور بود و اين امر ميتواند نقش به سزايي در تحولات منطقهاي و تصميمات سازمان همكاريهاي شانگهاي داشته باشد.

سازمان همکاریهاي شانگهای با تاکید بر لزوم توقف هر چه سریعتر خشونت در سوریه آغاز مذاکرات ملی بر پایه اصول توافقنامه ژنو یک را خواستار شد. نگاه اين سازمان به بحران سوربه و تاثير اين نگاه در آينده سوريه چيست؟
نگاه رهبران شانگهاي به سوريه مبتني بر استفاده از روش سياسي و گفتگو و تصميمگيري در قالب شوراي امنيت سازمانملل متحد است. اكنون نيز ميبينيم كه روسيه به عنوان عضو موثر شانگهاي طرح مذاكرات صلح و كاهش تنش را ارائه كرده كه مورد قبول بسياري از كشورها از جمله امريكاييها و سازمان ملل است. اين امر موفقيتي براي شانگهاي نيز هست. چرا كه روسيه عضوي از شانگهاي است.

مسئولیت ریاست شورای کاری کشورهای عضو سازمان همکاریهای شانگهای بر عهده تاجیكستان گذاشته شد. با توجه به رابطه خوب ايران با تاجيكستان اين امر چه فرصتهايي را در اختيار ايران قرار ميدهد؟
به نظر من اگر در دوران رياست تاجيكستان در شانگهاي فرصتي فراهم گردد تا ايران عضويت خود را در اين سازمان قطعي كند و از عضو ناظر به عضو موثر و دائم بدل گردد به نفع ايران خواهد بود. همچنين در اين دوره ايران ميتواند در سياست گذاريهاي منطقهاي و مواضع مشترك در مورد افغانستان، تروريسم و مبارزه با مواد مخدر و ترتيبات امنيتي و همچنين همكاريهاي مشترك با ساير اعضا مفيد واقع گردد. در اين راستا رياست تاجيكستان در شانگهاي فرصتي براي ايران است كه بتواند همكاري خود را با شانگهاي توسعه داده و به عضو دائم بدل گردد.

ايران در چه حوزههايي ميتواند همكاريهاي مناسبتري با شانگهاي داشته باشد؟
در حوزه امنيت منطقهاي ايران ميتواند با حضور در ترتيبات امنيت منطقهاي به مبارزه با تروريسم، قاچاق مواد مخدر و هر گونه فعاليتهاي غير قانوني نقش مهمي در منطقه داشته باشد. موضوع همكاريهاي فرهنگي در شانگهاي به عنوان يك مجموعه كشورهايي با اهداف مشترك مهم است. ايران با توجه به وضعيت استراتژيك و توان خود در منطقه ميتواند فرصتهايي را براي شانگهاي ايجاد كند تا در حوزههاي مختلف فعاليت كنند و نقش ايفا كنند. ايران همچنين ميتواند در قالب شانگهاي سياستها و برنامههاي خود را در سطح بينالمللي مطرح و عملي كند. 

با سپاس از جناب آقاي دكتر مير قاسم مومني كه وقت خود را در اختيار موسسه ايراس قرار دادند. 

تهيه و تنظيم:
 فرزاد رمضاني بونش 

Share/Save/Bookmark
کد خبر: 30437