توصيه مطلب
۰
 
تنش صفر يا اصل تعادل آزادی وامنیت
نشست مشترك ايراس و مرکز استراتژيك خاورمیانه تركيه
 

تنش صفر يا اصل تعادل آزادی وامنیت
 
ايراس؛ نشست مشترک مركز تحقيقات استراتژيك خاورميانه تركيه و موسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس) دیروز یکشنبه ۲۰ آوریل (۳۱ فروردین) با حضور اعضای شورای علمی ایراس و رسانه هاي مختلف داخلي در محل موسسه ایراس برگزار شد. این نشست با حضور "بيلا امره" دبير دوم سفارت تركيه در ايران، "شعبان كارداش" رئيس مركز تحقيقات استراتژيك تركيه "محمد شاهين" استاد روابط بين الملل دانشگاه قاضي و معاون اتاق فكر استراتژيك در آنكارا، بايرام سينكايا استاد دانشگاه يبلديريم، دكتر اينانچ آتيلگان نماينده دفتر علمي تركيه و اتريش و خانم دكتر پينار سيگايا استناد خاوميانه برگزار شد. 

ابتدا خانم دکتر ماندانا تیشه یار قائم مقام موسسه به معرفی ایراس و فعالیت های علمی و پژوهشی آن پرداخت. بعد از معرفی اعضای موسسه ایراس و هیات ترکیه ای، پرسش و پاسخ بین رسانه های مختلف و مهمانان ترک صورت گرفت. پرسش های اصحاب رسانه و پاسخ اعضاي هيات تركيه اي را در زير مي خوانيد. 

احسان تقوایی نیا، دبير سياسي موسسه ایراس: 

حزب عدالت و توسعه در آغاز روی کار آمدن خود بر سیاست تنش صفر با همسایگان تاکید می کرد اما با وجود گذشت چندین سال از حاکمیت این حزب، آنکارا با برخی از مهمترین همسایگان خود دارای تنش های سطح بالایی می باشد این امر را چگونه ارزیابی می کنید؟

دکتر محمد شاهين: من بر این اعتقادم که سیاست تنش صفر ترکیه یا در خارج از این کشور به درستی درک نشده است و یا ما نتوانسته ایم آن را به نحو صحیحی توضیح دهیم. وقتی حزب عدالت و توسعه قدرت را در ترکیه به دست گرفت، سیاست تنش صفر نوعی پیام بود مبتنی بر اراده ای که برای حل مشکلات وجود دارد. شاید بتوان سیاست خارجی دولت جدید ایران را نیز در همین رابطه تفسیر کرد که دولت آقای روحانی خواستار حل و فصل مشکلات خود با سایر کشورها است.
در هر حال برخی همسایگان ترکیه به پیام سیاست تنش صفر جواب مثبت دادند اما برخی از آن ها نتوانستند پاسخ مناسبی بدهند و مشکلات همچنان پا برجا ماند. در سال ۲۰۱۱ جهان عرب شاهد حرکتی مردمی به نام بهار عربی شد و محیط نزدیک به ترکیه نیز حالت تنش پیدا کرد. همان طوری که پیش تر در نزدیکی مرزهای ایران مشکلاتی ایجاد شده بود، در بهار عربی نیز ترکیه با مشکلاتی مواجه شد. در سیاست خارجی ترکیه تغییراتی حاصل شد و آن تغییرات هنوز هم وجود دارند اما این تنش در هممسایگان ما به وجود آمد نه خود ما.

دکتر شعبان کارداش: در اصل سیاست تنش صفر وجود نداشته بلکه اصل تنش صفر وجود داشته است که بر اساس اصولی همچون تعادل آزادی و امنیت، تنش صفر با همسایگان و کشورهای ثالث استوار بود. اصل سیاست تنش صفر یکی از پایه های مهم سیاست ترکیه بوده است. پیش از این که حزب عدالت و توسعه در ترکیه به قدرت برسد یکی از مشکلات اصلی دولت ما این بود که مناسباتمان با دولت های همسایه و دیگر دولت ها امنیتی بود اما سیاست تنش صفر این نگاه را تغییر داد. علاوه بر این، سیاست تنش صفر نوعی وسیله برای حوزه سیاست داخلی ما نیز بود چرا که در صورت داشتن دیدگاه امنیتی، نیروهای نظامی از جایگاه قدرتمندی برخوردار می شوند و وقتی ما با سیاست تنش صفر روابط خود را از محور امنیتی خارج کردیم نقش نیروهای نظامی نیز در سیاست داخلی ترکیه کاهش یافت. 

ما امروزه در سوریه دچار مشکلاتی هستیم اما بیشتر از آن که اصل تنش صفر باشد، اصل تعادل آزادی و امنیت است که نقش بازی می کند. برای این که بتوانیم بر اساس اصل تنش صفر برخورد کنیم، نیاز است مخاطب وجود داشته باشد اما وقتی در کشوری مانند سوریه مشروعیت سیاسی دولت در بین مردم از بین رفته باشد، اصل آزادی و امنیت را مورد توجه قرار می دهیم. پس ما بر این اعتقادیم که هنوز اصل تنش صفر در سیاست خارجی ترکیه وجود دارد و ما بعد از تحولات بهار عربی نیز این بحث را داشته ایم و با همسایگانمان از جمله ایران و بلغارستان روابط بسیار خوبی داشته ایم. آنکارا حتی تلاش داشته است با ارمنستان نیز روابط خوبی داشته باشد که شاهد این امر می تواند سفر داوود اوغلو وزیر امور خارجه ترکیه به ارمنستان باشد.

خبرگزاری مهر: دلایل اهمیت کریمه برای ترکیه چیست و سیاست ترکیه در صورت اقدامات ناتو علیه روسیه چه خواهد بود؟

دکتر محمد شاهين: در کریمه مسلمانانی(تاتارها) زندگی می کنند که زبانی نزدیک به ترکی دارند و این امر یکی از دلایل اهمیت کریمه برای ترکیه است. موضع ترکیه همواره دفاع از حقوق این اقلیت بوده است. در طول جنگ جهانی دوم تعداد زیادی از تاتارهای کریمه به آسیای مرکزی کوچانده شدند و بسیاری از آن ها نیز کشته شدند که میتوانیم از اصطلاح نسل کشی برای این امر استفاده کنیم. ترکیه از حق بازگشت تاتارها به سرزمین مادری خود حمایت می کند و هنوز هم تلاش می کند تاتارها به کریمه برگردند. ما با احترام به تمامیت ارضی اوکراین، از حقوق تاتارها حمایت می کردیم اما با اقدامات صورت گرفته توسط روسیه، پرسش هایی در بلند مدت درباره حقوق اقلیت تاتار مطرح خواهد شد. 

دلیل دیگر اهمیت کریمه این است که دریای سیاه برای امنیت ترکیه دارای اهمیت است. پیش از اقدام روسیه در کریمه، تعادل نظامی و امنیتی برقرار بود اما اقدامات روسیه در الحاق کریمه این تعادل را بر هم زده است که این امر می تواند مشکلاتی را برای ما درست کند. با این حال هنوز هم در منطقه شکاف ها و درگیری هایی وجود دارد که ما مخالف فعال شدن آنها هستیم اما اقدامات روسیه این کانون های بحران (ترانس دنیستر، قره باغ، اوستیای جنوبی و آبخازیا و ...) را فعال تر می کند. بر اساس برخی تحلیل ها روسیه در سیاست خارجی طوری پیش می رود که می تواند رفتاری که در اوکراین داشت را در دیگر مناطق از جمله گرجستان و کشورهای قفقاز و همچنین آسیای مرکزی و قزاقستان در پیش گیرد. 

ترکیه مخالف اتخاذ چنین سیاستی از سوی روسیه است با این حال آنکارا تمایلی به درگیری روسیه و ناتو نیز ندارد. در حال حاضر از ناتو انتظار می رود که پاسخی به رفتارهای روسیه بدهد اما این پاسخ خشن نخواهد بود. ترکیه به عنوان یکی از اعضای ناتو به تعهدات خود در این سازمان پایبند است اما طبعا نمی خواهد ناتو وارد درگیری نظامی با روسیه شود و آنکارا از حق وتوی خود در زمینه جلوگیری از این امر استفاده خواهد کرد.

سارا معصومی، سردبیر سایت دیپلماسی ایرانی : 

آقای کارداش اصل تعادل آزادی و امنیت را بر تنش صفر ترجیح دادید و به این امر اشاره داشتید که ترکیه به دنبال غیر امنیتی کردن سیاست خارجی خود در قبال سوریه بوده است. همچنین عنوان کردید که در اصل تنش صفر باید مخاطب خاصی وجود داشته باشد که ترکیه بتواند با آن گفتگو کند، اکنون پرسش این است که ما در حال حاضر شاهد بحران امنیتی در سوریه و سرایت آن به کشورهای منطقه و رشد گروه های تکفیری هستیم. مخاطب خاصی هم وجود ندارد؛ حتی اگر بشار هم برود، تعارض منافع بین مخالفین آنچنان بالا است که تا مدت ها مخاطب خاصی از نظر سیاسی وجود نخواهد داشت. افزون بر این، حتی آمریکا نیز پس از نابودسازی سلاح های شیمیایی سوریه سیاست خاصی در رابطه با دمشق از خود نشان نداده است. در چنین شرایطی آیا سیاست ترکیه دچار کما نشده و ترکیه در این شرایط چه سیاستی را دنبال می کند؟ 

دکتر محمد شاهین:
وضعیت امروز سوریه و سیاست خارجی ترکیه در قبال این کشور را نمی توان با شرایط امروز بررسی کرد. من معتقدم سیاست ترکیه را باید با توجه به ۱۲ سال گذشته ارزیابی نمود. در سال ۲۰۰۵ که حریری در لبنان ترور شد، افکار عمومی در غرب به شدت علیه بشار اسد رئیس جمهور سوریه بود اما ترکیه از اسد حمایت کرد و در آن مقطع روابط آنکارا و دمشق طوری گسترش یافت که موجبات نگرانی ایران را نیز فراهم نمود که مبادا ترکیه بخواهد دمشق را از ایران دور کند. روندی که به بهار عربی معروف شد را ترکیه آغاز نکرد و وقتی که این روند در سوریه شروع شد، اردوغان در دیدار با اسد از وی خواست تا با برگزاری انتخاباتی آزاد موافقت کند و در این زمینه قول پشتیبانی از وی را نیز داد. افزون بر این، وزیر امور خارجه ترکیه نیز از سوریه دیدار داشت و سرانجام دولت ترکیه بار دیگر بر انتخابات آزاد تاکید کرد اما اسد و حاکمیت سوریه این پیامها را جدی نگرفتند که نتیجه این امر، وضعیت کنونی سوریه است.
در هر حال تحولات سوریه تا جایی ادامه پیدا کرد که اکنون از دست این کشور خارج شده و به موضوعی رقابتی بین قدرت های منطقه ای تبدیل شده است که این امر به ترکیه نیز مربوط می شود. باید توجه داشت که اگر ایران با سوریه ۱۰۰۰ کیلومتر فاصله دارد و تحولات سوریه مورد توجه تهران قرار می گیرد، مرز ما با سوریه یک متر هم نیست و این تحولات مشکل ما هم تلقی می شود. به طورکلی معتقد هستم تا زمانی که درگیری های داخلی در سوریه وجود دارد، هم ایران بازی را خواهد باخت هم ترکیه ضرر خواهد کرد و بیش از هر کسی مردم سوریه زیان خواهند دید اما اسرائیل و سلفی ها برنده وضعیت کنونی هستند.

دکتر شعبان کارداش: سه سال از آغاز بحران سوریه گذشته است و این بحران ابعاد جدیدی پیدا کرده است و ترکیه نیز بر اساس این ابعاد، سیاست های جدیدی اتخاذ نموده است. مهمترین بحث در حال حاضر این است که بحران انسانی در سوریه پایان یافته و جنگ داخلی تمام شود. به طورکلی و در اصل بنیادها و اصول سیاست خارجی ترکیه تغییری نکرده است اما بر اساس تحولات صورت گرفته، تاکتیک های تازه ای اتخاذ شده است.

رضا میرمحمدی، عضو شوراي علمي ايراس: 

سال های متمادی سیاست های فرهنگی ترکیه در آسیای مرکزی و قفقاز توسط مدارس فتح الله گولن پیش برده می شد اما در حال حاضر که درگیری دولت ترکیه و گولن اوج پیدا کرده، سیاست فرهنگی آنکارا در مناطق یاد شده چگونه هدایت خواهد شد؟ پرسش دیگر این که سه سال از بحران سوریه میگذرد، ترکیه باسیاست های خود چه چیزی را توانسته به دست آورد و در آینده به دنبال چیست؟ 

دکتر محمد شاهين:
سیاست های فرهنگی ترکیه موضوع مهمی است و در فعالیت های فرهنگی ترکیه در حوزه سیاست فرهنگی، جماعت گولن و مدارسی که تاسیس کرده بودند جایگاه مهمی داشته است اما تمام سیاست های فرهنگی ترکیه در این امر خلاصه نمی شود. دیگر هسته های جامعه مدنی، گروه ها و جماعات اسلامی در آسیای مرکزی، آذربایجان، آفریقا و .. فعالیت می کنند. گذشته از این، مدارسی نیز وجود دارند که به صورت رسمی از سوی دولت ترکیه ایجاد شده اند که بنیاد "یونس امره" از این نوع است. همچنین دانشگاه های مهمی در منطقه آسیای مرکزی، بوسنی و بالکان با پشتیبانی دولت ترکیه تاسیس شده اند. بدون تردید اهداف فرهنگی دولت ترکیه بسیار بزرگ تر از جماعت گولن است. 

در مورد سیاست های ترکیه در قابل سوریه باید بگویم که ما خواهان کشته شدن انسان ها در سوریه نیستیم. مسئولیت کشته شدن انسان ها در ترکیه با آنکارا نیست، بلکه بر عهده عناصر خارجی، گروه های سلفی و معارضانی است که در سوریه حضور دارند. ملت های خاومیانه، جهان اسلام و جهان عرب باید از اتفاقات سوریه احساس خجالت کنند.

نجمی از روزنامه شرق: 

اواخر اسفند ۹۲ روزنامه حریت گفته بود هیاتی ایرانی میخواهد برای مساله رضا ضراب به ترکیه برود چند روز پیش نیز روزنامه ملیت به نقل از وزارت امور خارجه ترکیه گفت ضراب تابعیتی ترکیه ای دارد. به این دلیل که بحث رضا ضراب با شخص دیگری در ایران به نام بابک زنجانی پیوند خورده است، پرسش این است که آیا این عدم آزادی بر خلاف اصل حسن نیت همکاری های قضایی دو کشور نیست؟ چون قبلا هم بحث هایی در زمینه ورود مقادیری طلا از ایران به ترکیه و ضبط آنها مطرح شده بود.


بيلا امره دبير دوم سفارت تركيه در ايران: من در آن زمان به دلیل این که در مرخصی بودم نتوانستم موضوع را دقیق پیگیری کنم اما ترکیه و ایران در خصوص همکاری های قضایی همه نوع همکاری را انجام می دهند. چون در جریان کامل موضوع نیستم می توانم به وسیله دیگری پاسخ را به شما منتقل کنم. 

دکتر شعبان کارداش: این را باید اضافه کنم که رضا ضراب بیگناه شناخته نشده است و اکنون با قید وثیقه آزاد است و روند قضایی در مورد وی ادامه دارد.

دکتر علی مرتضویان از دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز:
مقامات ترکیه بارها گفته اند که می خواهند قدرت اول منطقه و دهمین قدرت بزرگ دنیا در زمینه اقتصادی و تکنولوژیک شوند آیا گمان نمی کنید که ترکیه باید استراتژی روشن تری داشته باشد؟ از گفته های شما این طور برداشت شد که ترکیه در زمینه هایی سیاست واقع گرایی را دنبال می کند و کلید واژه های این بحث ها ناسیونالیسم، تعادل قوا و منافع ملی و ظرفیت امنیتی است. همچنین تعهد به عضویت در ناتو که طی سال های اخیر ثابت شد که ترکیه خواهان این وفاداری می باشد. اما در مقابل بارها شنیدیم که بر اولویت آزادی، حقوق بشر، عدم آدم کشی در سوریه و...تاکید کرده اید. این مسائل بیشتر لیبرالی هستند. آیا فکر نمی کنید دولت در این زمینه با تعارض رو به رو شود و دوستانی دائمی در سطح منطقه نداشته باشد؟ 

دکتر شعبان كارداش: تعریف خیلی خوبی مطرح کردید. من در بعضی کنفرانس ها سیاست خارجی ترکیه را همین گونه تعریف میکنم. سیاست خارجی ترکیه و اندیشه کسانی که این امر را به پیش می برند، التقاطی البته نه به معنای منفی آن است. من در بحث تئوری های روابط بین الملل بر این باورم که هیچ گاه با یک تئوری نمی شود پیش رفت.

سایت خبری نسيم: 

در آغاز بحران سوريه، تركيه و نخست وزير تركيه از اين امر سخن مي گفتند كه به زودي شاهد سقوط دولت اسد خواهيم بود. اما به نظر مي رسد هم اكنون سياست تركيه در قبال سوريه تغيير كرده و دچار نرمش هايي شده است. به نظر شما آيا اين سياست به رویکرد ايران نزديك شده است؟

دکتر محمد شاهين: ما از یک میلیون پناهنده ای که از سوریه وارد ترکیه شده اند پذیرایی می کنیم. افزون بر اين، ما بر امور ديگر پناهندگان سوري كه در كشورهاي ديگري مانند لبنان، عراق و اردن هستند نيز نظارت داريم. بهتر است جهان اسلام را در نظر بگیریم این مهم نیست که ایران به ترکیه نزدیک شده باشد و یا بالعکس. همچنين ما تا زماني که همه مسلمان هستیم، ایستادگی در برابر ظلم را یک اصل می دانیم.‎ بازیگران خارجی که در طرف دولت سوریه یا در طرف دیگر هستند، باید پاسخگوي ظلم هايي كه بر مردم سوريه شده است، باشند‎. 

تهيه و تنظيم: احسان تقوايي، دبير سياسي ايراس

پايان متن/
Share/Save/Bookmark
کد خبر: 35279