توصيه مطلب
۱
 
اردوغان موقعیت ایران را به خوبی درک کرده است
گفتگوی ایراس با حسن بهشتی پور
 

حسن بهشتی پور مدیر کل اسبق آسیای مرکزی معاونت برون مرزی صدا و سیما تاکید کرد من بر خلاف نظر خیلی ها که می گویند کاهش تحریم ها بر روابط ایران و ترکیه تاثیر منفی می گذارد معتقدم تاثیر مثبت خواهد داشت. آمدن اردوغان به تهران نشانه ی این است که دقیقا آنها درک درستی از تحولات دارند. یعنی بهبود مناسبات با غرب دست ما را در معادلاتمان با ترکیه باز تر می کند،
اردوغان موقعیت ایران را به خوبی درک کرده است
 

ایراس؛ نخست وزیر ترکیه فردا چهارشنبه ۲۹ ژانویه وارد تهران می شود تا با همتای خود دیدار نماید. این دیدار اولین ملاقات روسای جمهور دو کشور پس از روی کار آمدن دولت تدبیر و امید در ایران به سکانداری دکتر روحانی است.

بسیاری از تحلیل گران خارجی اختلاف نظر ایران و ترکیه بر سر مسئله سوریه را عامل افتراق دو کشور عنوان می کردند اما سفر اردوغان به تهران پس از گذشت تنها شش ماه از انتخاب رئیس دولت یازدهم در جمهوری اسلامی ایران می تواند خط بطلانی بر این تحلیل باشد. از این رو به سراغ حسن بهشتی پور کارشناس مسائل بین الملل و مدیر سابق شبکه العالم رفتیم تا نظر وی را در این رابطه جویا شویم. آنچه در ادامه می خوانید گفتگوی وخشیته، سردبیر سایت ایراس با بهشتی پور است.


در سال های گذشته به ویژه با شدت گرفتن تحریم های ایران، ترکیه یکی از کشور هایی بود که تهران با کمک آن می توانست فرصت دور زدن تحریم ها را بدست آورد. روی کار آمدن دولت یازدهم در ایران و بهبود روابط با غرب و کاهش فشار تحریم ها چه تاثیری می تواند در روابط ایران ترکیه بگذارد؟

در ابتدا لازم می دانم تاکید کنم این ما نبودیم که از ترکیه استفاده می کردیم، در دور زدن تحریم ها ترکیه نیز از ما استفاده می برد. یعنی این استفاده متقابل بوده و هیچ اشکالی هم ندارد. البته من از بعد انتقادی صحبت نمی کنم و فقط تاکیدم بر روی دو طرفه بودن این سود و منافع می باشد.

همچنین در زمان جنگ ایران و عراق نیز ترکیه هم از رابطه دوستی با ایران سود می برد و هم عراق. بر خلاف حالا که به عنوان مثال آذربایجان انتظار دارد چون با کشور ارمنستان در کشمکش است ایران نیز باید با ارمنستان رابطه اش را قطع کند؛ اما در آن زمان ایران و عراق چنین انتظاری از ترکیه نداشتند. خیلی جالب بود که ترکیه هم با ایران روابط خیلی نزدیک اقتصادی برقرار کرده بود و هم با عراق. حتی خودشان اعلام کردند که درآمد های اقتصادی آنها طی آن سال ها و از کنار جنگ ایران و عراق افزایش پیدا کرد. یعنی اگر جنگ برای ما مصیبت داشت برای آنها این بعدش نعمت بود و این را مخفی نکردند.

این مساله در شرایط تحریم ها و به خصوص پس از تیر ۱۳۹۱ یعنی پس از مذاکرات مسکو بین ایران و ۱+۵ که ناگهان فضای سنگین تری بر تحریم های ایران وضع شد به چشم خورد. در این زمان فروش نفت ایران نیز مشمول تحریم ها شد. پیش از این ما از نظر خرید نفت در تحریم بودیم اما در این نقطه، فروش هم با تحریم رو به رو شد. مهمتر از فروش نفت آن بود که تمام عملیات های بانکی ما را مختل کردند. سوئیفت ارائه خدمات خود را به ایران قطع کرد و حساب های بانکی ما در سوییس و چند کشور دیگر مسدود شد.

در این فضا ناخودآگاه به ترکیه سوق بیشتری پیدا کردیم و آنها اعتباراتی به ما اختصاص دادند. برای بانک های ترکیه که به طور علنی درصدی برای انجام کارهای می گرفتند نیز پر سود بود. من در اینجا نمی خواهم به قضاوت درباره اصل کار بپردازم، اما واقعیت این است که برای دو کشور سود داشت.


یعنی دو کشور به دلیل این شرایط به یکدیگر نزدیک شدند؟

بله. از قبل نیز در زمینه هایی با یکدیگر نزدیک بودیم ولی در این موضوع هر جا منافع کشورها به هم گره می خورد بیشتر هوای همدیگر را دارند، به ویژه که ما دو کشور همسایه هستیم. توجه کنید دو کشور با یکدیگر همسایه هستند، ملاحظات همسایگی دارند حتی اگر روابط اقتصادی با همدیگر نداشته باشند. چرا که امنیت هر یک بر امنیتی دیگر موثر است. در خصوص ملاحظات همسایگی در علم سیاست جمله معروفی هست که می گوید همسایه ها را خودمان انتخاب نمی کنیم ولی دوستی هایمان را خودمان انتخاب می کنیم. چون چاره ای نداریم، باید با همسایه دوست باشیم.

در این روند که ما با ترکیه وارد شدیم دو کشور سود بردند. اما بخش خلاف و مخفی کاری (موضوع بابک زنجانی و ضرابی) خارج از این معادله بود. وقتی یک بستری فراهم می شود متاسفانه عده ای همیشه سو استفاده می کنند. این بخش را باید بگوییم سو استفاده وگرنه بخش عمدش حسن استفاده بوده است. یعنی در چارچوب روابط رسمی و علنی بین دو کشور انجام می شد. طی این چند ساله و به خصوص دو سال اخیر که تحریم ها شدت گرفت معاملات ایران و ترکیه به صورت علنی و رسمی بود اما به هر حال بخشی از آن به انحراف کشیده شد.


آیا کمرنگ شدن تحریم ها به دنبال مذاکرات ژنو هسته ای موج کم رنگی در روابط ایران و ترکیه نیز می شود؟


من بر خلاف نظر خیلی ها که می گویند بر روابط ایران و ترکیه تاثیر منفی می گذارد معتقدم تاثیر مثبت خواهد داشت. همچنین آمدن آقای اردوغان که قرار است فردا به تهران بیاید، نشانه ی این است که دقیقا آنها درک درستی از تحولات دارند. یعنی بهبود مناسبات با غرب دست ما را در معادلاتمان با ترکیه باز تر می کند، اما به این معنا نیست که ترکیه در اثر این ماجرا نفعش از بین برود. چرا که دو کشور همسایه هستیم و اقتصادمان مکمل همدیگر است. ما تولید کننده انرژی هستیم و آنها نیازمند انرژی. ما می توانیم انرژی گاز را از طریق ترانزیت ترکیه به اروپا صادر کنیم. بنابراین اگر مشکلات ما با غرب برطرف گردد زمینه ای فراهم می شود که بدون مانع های گذشته بتوانیم راحت تر با ترکیه گسترش معاملات انجام دهیم و سطح معادلات را تا ۵۰ میلیارد دلار افزایش دهیم.

منتهی یک نکته ظریف در اینجا وجود دارد. ما باید توجه داشته باشیم که اکنون دست ایران برای گسترش مناسبات با غرب بازتر است. از این رو باید قدرت چانه زنی با ترکیه را افزایش دهیم.

یعنی بر خلاف گذشته که ما قدرت چانه زنی محدودی داشتیم الان می توانیم با ترکیه وارد گفتگو و تعامل شویم. از این نظر شاید ترکیه کمی در معذورات باشد ولی مثل آن مغازه داری است که می گوید من می توانم ارزان بفروشم ولی مشتری بیشتری جذب کنم، تا گران بفروشم و مشتری کمتری داشته باشم. معمولا آنهایی که ارزان می فروشند، مشتری بیشتری دارند و در نهایت سود بیشتری می برند.

با این نگاه ترکیه نیز  اگر چه قدرت چانه زنی اش کاهش می یابد ولی به دلیل تعاملاتش و اقتصاد مکملی که با ایران دارد به نظر من آینده خیلی خوبی می تواند داشته باشد، به ویژه که مسئله سوریه موجب شده بود سیاست های دو کشور رو در روی یکدیگر قرار بگیرد. البته ترکیه رفته رفته در مورد سیاست هایش تجدید نظر کرد و این می تواند به بهبود مناسبات ایران و  ترکیه کمک کند.


به نظر شما ترکیه در موضوع سوریه، نسبت به دیگر بازیگران منطقه ای و فرا منطقه ای بد بازی نکرد؟

واقعیت این است که ترکیه در محاسبه اشتباه کرد. سیاستش عملا بر اساس یک محاسبه اشتباه بود. آنکارا تصور می کرد اسد به سرعت سقوط می کند و برآوردش این بود که تحولات سوریه ادامه  بهار عربی است و همان طور که مصر،لیبی و یمن دچار تغییرات اساسی شدن سوریه نیز دچار همین تغییرات خواهد شد. ترکیه برای این که عقب نماند به سرعت با اخوانی های سوریه وارد گفتگو شد و می پنداشت که می تواند از طریق اخوانی های سوریه موقعیت خودش را در آینده سوریه تثبیت کند. به ویژه این که با امریکا و فرانسه در این زمینه هم نظر بود. از این رو همانند عربستان سعودی و قطر می اندیشید که قطعا تا عید فطر دو سال پیش اسد رفتنی است .

حالا دلایل متعددی می تواند وجود داشته باشد که چرا این برآورد اشتباه را کردند. الان خودشان هم  متوجه شده اند که برآوردشان اشتباه بوده است. وقتی برآورد از وضعیت اشتباه باشد سیاست هم اشتباه می شود.

در اینجا باید تئوریسین های سیاست خارجی ترکیه پاسخ گو باشند. به هر حال ترکیه در مورد سوریه یک اشتباه فاحش مرتکب شد و حالا در راستای ترمیم آن بر آمده است. اگر چه هنوز به رفتن اسد امید دارد، اما آن فکری که از قبل داشت را کنار طراحی جدیدی قرار داده است. از جمله اینکه با ایران حداقل در این زمینه مشورت کند و به جای انتقاد های تند به درک مشترک برسند.

آنها در ابتدا تصور می کردند مردم سوریه به دست بشار در حال کشته شدن هستند، اما اکنون متوجه شده اند که تروریست ها نقش ویژه ای  در این کشتار دارند. تروریست های تند رویی که خود ترکیه در منطقه کردستانش با آن رو به روست.

هنگامی که مسئله پارک گزی به وجود آمد، دریچه های بسیاری به روی دولتمردان ترک گشوده شد. آنها فهمیدن که شعار دموکراسی آن طور که می گویند در عمل نمی تواند اجرایی شود و متوجه شدند مداخلات خارجی افسانه نیست.


بعد از روی کار آمدن دولت آقای روحانی، مقامات دو کشور از افزایش معادلات تجاری صحبت کردند. علاوه بر بحث تجاری که شما در حین صحبت هایتان به آن اشاره کردید، چه فرصت های بالقوه ای وجود دارد که با روی کار آمدن دولت جدید در ایران، دو کشور را می تواند بیشتر به یکدیگر نزدیک کند؟

اولا که ما اگر واقع بین باشیم این حرف هایی که زده می شود بیشتر تعارف است تا عمل. در دنیای واقعیت باید دید تحولات مربوط به سوریه و قرار داد هسته ای بین ایران و ۱+۵ به چه نتیجه ای می رسد. به هر حال این مسیر برای ایران تعیین کننده است. چرا که اگر روابطمان با غرب خوب باشد با ترکیه نیز خوب است و اگر با غرب روابط خوبی نداشته باشد باز هم با ترکیه روابط خوبی خواهیم داشت، اما نه همانند حالت اول. 

نخست این که کشور همسایه است و همان طور که آقای روحانی اعلام کرد در سیاست خارجی اولویتش توسعه با کشور های همسایه است. این تعارف نیست. حتی اگر به جای دولت آقای روحانی، دولت آقای احمدی نژاد هم بود به نظرم توسعه روابط با ترکیه در دستور کار قرار می گرفت. اما فرقش این است که اگر ما روابطمان با غرب بهبود پیدا کرده باشد دست ما  برای توسعه بازتر است.

اما از زمینه های موجود می توان به بحث انرژی که قبل تر نیز عرض کردم اشاره کرد. دومین موضوعی که می توان به عنوان ظرفیت بالقوه بدان اشاره کرد مسئله کردها است. این مسئله ای نیست که بتوان به صورت یک جانبه و در داخل کشورش حل کرد. لذا ترکیه اگر بخواهد واقع بین باشد و مسئله را به صورت دقیق ببیند، این موضوع را باید در چارچوب ایران، ترکیه، عراق و سوریه حل و فصل نماید. غیر از مسئله کردی موضوع تحولات سوریه هم جزء فاکتور های مهم محسوب می شود که من فکر می کنم در آینده بر روابط ایران و ترکیه تاثیر گذار است. متاسفانه اینکه در سوریه چه تحولاتی رخ دهد بر روابط ایران و ترکیه اثر می گذارد. من امیدوارم آقای اردوغان در گفتگو با آقای روحانی در تهران به یک راه کار مشترکی برسند. چرا که همکاری ایران و ترکیه تاثیر فوق العاده مثبتی در برقراری امنیت بر سوریه  دارد. 

دو سال پیش اردوغان طی سخنرانی تاکید می کرد ما نمی توانیم در سوریه دخالت نکنیم، چون کشور همسایه ماست و امنیتش بر امنیت ما تاثیر می گذارد. طبق این استدلال اتفاقا باید بگوییم که ترکیه نباید دخالت می کرد چون وارد بحرانی شد که اشتباه فکر می کرد.

اما این بار یک راهکار جدید وجود دارد. اینکه یک نوع همکاری برای کمک به ایجاد ثبات و امنیت سوریه بین ایران، عراق و ترکیه شکل بگیرد. ایران و ترکیه باید به مردم سوریه کمک کنند تا خودشان برای آینده خود تصمیم بگیرند. پس فاکتور سوم هم مسئله سوریه است.

راجع به مسائل فرهنگی و منافع اقتصادی بین دو کشور زمینه های خوبی وجود دارد. از نظر فرهنگی این سابقه مشترک است. اما نباید تعارف کرد که عده ای هم برای آنکه تخریب نمایند همچنان به گرایشات پان ترکیسم تمرکز دارند. باید توجه کرد که دوره ی این کارها گذشته است. در قرن ۲۱ کشورها، دولت ها و مردم با همکاری با یکدیگر می توانند جلو بروند و رشد برای کشورشان به وجود بیاورند. گرایش قومی درگیری های قومی ایجاد می کند و این ها فقط به استعمار گرا ها کمک می کند. 

بنابراین به نظرم فضا برای همکاری و نه ایجاد درگیری های قومی واقعا فضای مثبتی است. ایجاد تعارضات قومی همانند یک چاقوی دو لبه است، یعنی در عین حالی که طرف استفاده کننده به کار می گیرد، ممکن است دست خودش را نیز ببرد و این چیزی نیست که بتوان آن را مخفی کرد. به نظر من این فاکتورها در روابط ایران و ترکیه موثر است .

تهیه و تنظیم: احمد وخشیته، سردبیر سایت ایراس؛


پایان متن/

Share/Save/Bookmark
کد خبر: 33532