۱
توصيه مطلب
۰
 
جغرافياي ازبكستان
 

جغرافياي ازبكستان
 

جغرافیای سیاسی ازبکستان
ازبکستان با ۴۴۷۴۰۰ کیلومتر مربع معادل ۱۷۲۷۴۱ مایل مربع با ۲۳ ملیون نفر پرجمعیتترین جمهوری آسیای مرکزی محسوب می شود. این کشور در قلب آسیای مرکزی بین رودهای سیر دریا و آمودریا قرار گرفته، با تمام جمهوری های آسیای مرکزی مرز مشترک دارد. موقعیت مرکزی و جمعیت این کشور موجب شده است که امروزه این جمهوری نقطه ارتباطی مناسبی برای کل آسیای مرکزی باشد. قسمت اعظم مرزهای ازبکستان از جلگه ها می گذرد که به توسعه حمل و نقل و روابط اقتصادی با کشور های دیگر مساعدت مینماید. 

کشورهای آسیای مرکزی به سبب عوامل جغرافیایی،اقتصادی، تاریخی، فرهنگی، قومی و مذهبی خود از ویژگی های خاصی در روابط ژئو پلتیک و اقتصادی خویش برخوردارند. نخست آنکه ازبکستان در قلب آسیای مرکزی از لحاظ جغرافیایی در محل تقاطع اروپا در غرب و آسیا در شرق و شمال به روسیه و از جنوب به جهان اسلام محدود است و بدین سان از موقعیت استراتژیک بسیار عمده ای برخوردار است. دوم آنکه ازبکستان، مستقیما به آبهای آزاد راه ندارد. کشورهای آسیای مرکزی تنها می توانند با عبور از خاک همسایگانشان به آبهای آزاد جهان راه پیدا کنند.

سوم آنکه در ازبکستان منابع طبیعی به ویژه گاز، نفت، ذغال سنگ و طلا به وفور یافت می شود. علاوه بر این ازبکستان دارای شرایط مناسبی جهت کشت پنبه و سایر محصولات کشاورزی است. (این کشور سومین صادر کننده پنبه و هفتمین تولیدکننده طلا در جهان است.) چهارم آنکه، ازبکها با فرهنگ اسلامی پیوندهای دیرینه دارند و در واقع هویت خود را از اسلام گرفته اند. آسیای مرکزی با خصوصیات جغرافیایی خود زمانی مسافت مهمی از جاده معروف ابریشم را در برگرفته بود و در مبادله فرهنگی و اقتصادی میان شرق وغرب سهم بزرگی را در تاریخ به خود اختصاص داده بود. از طریق آسیای مرکزی بود که سه اختراع چین در دوران باستانی یعنی قطب نما ، باروت و دستگاه چاپ کننده چوبی در جهان غرب و اروپا اشاعه یافت و بسیاری از فراورده های تمدن غرب از همین طریق در مشرق زمین رواج پیدا کرد.

جغرافياي طبيعي و اوضاع اقليمي
١. موقعيت جغرافيايي
ازبكستان در آسياي مركزي و در ميان رودخانه هاي آمودريا و سيردريا قرار گرفته است. طول اين كشور از شرق به غرب حدود ١٤٢٥ و از شمال به جنوب حدود ٩٣٠ كيلومتر مي باشد. اين كشور از شمال شرقي به واسطه كوههاي پسكام، سلسله جبال چاتقال، سلسله جبال فرغانه و آلاي به قرقيزستان، از شمال به شمال غربي از طريق فلات استورت، درياچه آرال، صحراي قزل قوم، سلسله جبال كارژانتاو و بخش شمال شرقي سلسله جبال اوگام به قزاقستان، از جنوب شرقي از طريق سلسله جبال كورامين تركستان، زرافشان، حصار و باباتاق به تاجيكستان، از جنوب غربي از طريق آمودريا، كوه هاي كوه تنگ تاو ، جنوب فلات استورت و صحراهاي شني ساحل راست آمودريا به تركمنستان و بالاخره از جنوب از طريق آمودريا به افغانستان منتهي ميشود. مجموع مرزهاي ازبكستان ٦٢٢١ كيلومتر ميباشد. اين كشور ٢٢٠٣ كيلومتر با قزاقستان، ١٠٩٩ كيلومتر با قرقيزستان، ١١٦١ كيلومتر با تاجيكستان، ١٦٢١ كيلومتر با تركمنستان و ١٣٧ كيلومتر با افغانستان مرز مشترك دارد. 

مساحت ازبكستان ٤٤٧ هزارو ٤٠٠ كيلومتر مربع (پنجاه و ششمين كشور جهان) و از لحاظ وسعت در بين كشورهاي همسود شوروي سابق پس از روسيه، قزاقستان، اكراين و تركمنستان قرار گرفته است. اين مقدار مساحت گوياي آن است كه ازبكستان از مجموع كشورهاي اروپايي انگليس، بلژيك، دانمارك، سوئيس و اتريش بزرگتر ميباشد. 

٢. كوهها
قسمت اعظم خاك ازبكستان از جلگه۷/۷۸ % و حدود ۳/۲۱ درصد يا حدود يك پنجم قلمرو اين كشور و به طور كلي بخش شرقي از كوهها و فرورفتگيهاي بين كوهها ۳/۲۱% تشكيل شده است. از غرب و شمال غرب به طرف شرق و جنوب شرق سرزمين ازبكستان بتدريج مرتفع ميشود. دامنه هاي غربي كوهستانهاي تيان شان و پامير آلاي در ازبكستان واقع شده است. كوههاي ديگري هم در ازبكستان وجود دارند كه از ميان آنها مي توان به كاراك چيتائو، آكتائو و بخش غربي كوهستان زرافشان با شيب كند، اشاره نمود. درههاي بزرگي بين كوهستانهاي "قشقه دريا" ،"سرخان دريا"، "زرافشان" و سمرقند وجود دارد كه بزرگترين دره دره فرغانه با ٣٧٠ كيلومتر درازا و ١٩٠ كيلومتر پهناست. اين دره توسط مجموعه كوهستاني از سه طرف بجز سوي غربي دوره شده است. 

بخش غربي و جنوب غربي سلسله جبال تيان شان و حصار آلاي در ازبكستان قرار گرفته است كه به تدريج در جنوب و غرب از ارتفاع آن كاسته شده و در نهايت به جلگه تبديل ميشود. سلسله جبال كارژانتاو، اوگام، پسكام، چاتقال، قوراما كه جز سلسله كوههاي تيان شان غربي مي باشند از تالاس آلاتاو در مرز با قرقيزستان شروع مي شود. كوههاي مذكور از شمال شرق به جنوب غرب امتداد يافته اند. فيمابين سلسله جبال چاتقال و قورمه، وادي كهنگران با ٣٠٠٠ - ٢٥٠٠ متر ارتفاع قرار گرفته است. 

در جنوب سلسله جبال زرافشان و سلسله جبال حصار قرار گرفته است و رشته كوههايي كه در جنوب غربي آن قرار دارند عبارتند از: يكه باغ، سرخان تاو، كوه تنگ تاو، باي سون تاو، چك چر ٨ و غيره. بلندترين قله ازبكستان در سلسله جبال حصار قرار دارد بنام حضرت سلطان با ٤٦٤٣ متر ارتفاع. 

٣. آب هاي سطحي
آبهاي سطحي به دلايل اقليمي و ويژگيهاي جغرافيايي به صورتي نابرابري در كشور توزيع شدهاند و تنها در كوهستانها ميتوان رودخانه هايي را يافت. 

الف) رودها
پراكندگي رودخانهها در ازبكستان يكسان نمي باشد. در جلگه ها كه ٧٥ % ازبكستان را تشكيل مي دهد رودخانه خيلي كم ولي در مناطق كوهستاني رودهاي زيادي وجود دارد. منبع اصلي رودخانه هاي ازبكستان ذوب برف هاي موجود در كوهستانها است. منبع اصلي رودخانه هاي ازبكستان برف هاي كوهستاني است كه البته ذخاير آبي زيرزمين را نيز براي استفاده در فصول بعد پر ميكند. رودخانه هاي عمده ازبكستان سيردريا، آمودريا و شاخه هاي منشعب از آنها ميباشد كه در خارج ازازبكستان شكل مي يابند. حجم ساليانه منابع آبي ازبكستان ۵/ ٩٩ كيلومتر مكعب است كه ۲/۱۲ كيلومتر مكعب آن در خاك ازبكستان و ۳/۸۷ كيلومتر مكعب آن از خارج از ازبكستان وارد اين كشور مي شود. آمودريا و سيردريا بزرگترين رودخانه هاي ازبكستان و آسياي مرآزي به شمار ميآيند. 

آمودريا در نتيجه پيوستن رودخانه هاي پنج و وخش به وجود ميآيد. طول آمودريا ٢٦٦٠ كيلومتر است كه حدود ١٤٠٠ كيلومتر آن در داخل خاك ازبكستان جريان دارد. اين رودخانه از كوههاي هندوكش سرچشمه ميگيرد. به طور كلي استان خورازم و جمهوري خودمختار قره قالپاقستان از آب آمودريا براي آبياري استفاده مي آنند. همچنين قسمت هاي مياني آمودريا در آبياري استا نهاي بخارا و قشقه دريا نيز مورد استفاده قرار مي گيرد. طول سيردريا ٢٩٨٢ كيلومتر است كه ٢١٤٠ كيلومتر آن در داخل ازبكستان قرار دارد و بعد از آمودريا پرآبترين رودخانه آسياي مركزي مي باشد. سيردريا از خاك قرقيزستان سرچشمه مي گيرد. از ديگر رودخانههاي ازبكستان مي توان به رودخانه هاي چرچيق با ٣٩٧ كيلومتر طول، زرافشان با ٨٠٠ كيلومتر طول، "قشقه دريا" با ٣٧٣ كيلومتر طول، كهنگران با ٢٣٦ كيلومتر طول، "سرخان دريا" با ١٩٦ كيلومتر طول و "نارين" با ، ٨١٧ كيلومتر و رودخانههايي همچون "كارا دريا" ،"سوخ" ، "زرافشان" و "شعرآباد" طول اشاره نمود. 

ب) درياچهها
تقسيم بندي منابع آبي در خاك ازبكستان بسيار متفاوت است. در جلگه هاي وسيع كه قريب دو سوم خاك ازبكستان را در بر ميگيرد، منابع آبي خيلي كم است و بالعكس در سلسله كوهها، منابع آبي فراواني وجود دارد. به طور كلي درياچه هاي اين كشور در محدوده ي رودها قرار گرفته است. با اين حساب در ازبكستان حدود ٨٠ درياچه كوچك وجود دارد. بزرگترين اين درياچه ها درياچه "آرال" است كه بخش جنوبي آن به ازبكستان تعلق دارد، ضمن آنكه درياچههاي "آرنا سوي" و "سودوچه" نيز بسته به آب ورودي به آنها، نسبتا بزرگ هستند و در كنار ساري قميش، دنگيزآول مهمترين درياچه هاي ازبكستان را تشكيل ميدهند. تقريباً تمامي اين درياچه ها در كوهستان ها و تقريباً در ارتفاع بين ٢ تا ٣ هزار متري از زمين واقع شده اند. 

بزرگترين درياچه ازبكستان، درياچه آرال نام دارد. درياچه آرال در شمال غرب ازبكستان قرار گرفته است. در سال ١٩٦١ ميلادي ارتفاع درياچه از سطح دريا ۴/۵۳ متر، مساحت آن ۱/۶۶ هزار كيلومتر مربع، عمق متوسط درياچه ۱/۱۶ متر و عميق ترين نقطه آن ٦٩ متر بود. حداكثر طول درياچه ٤٩٢ كيلومتر، حداكثر عرض آن ٢٩٢ كيلومتر و ميزان شوري آب ١٣-۱۱ درصد بود. در اثر خشك شدن تدريجي آب درياچه آرال سالانه ٧٥ تن نمك و ماسه در اطراف آن پراكنده ميشود و چنانچه اين وضعيت ادامه يابد به ۶۰ -٥٠ درصد رسيده، مساحت درياچه تا حد بسيار زيادي كاهش خواهد يافت.

Share/Save/Bookmark
کد خبر: 24423
زين العابدين
Egypt
۱۳۹۲-۰۱-۱۹ ۲۰:۵۰:۵۷
اين حرف خيلي خوب است (1603)