توصيه مطلب
۰
 
نشست پانزدهم
 

نشست پانزدهم
 

ايراس: پانزدهمين نشست ماهانة شوراي نويسندگان مؤسسه مطالعات ايران و اوراسيا (ايراس) روز چهارشنبه ۱ دي ۱۳۸۹ در محل اين مؤسسه برگزار شد و طي آن اعضاء اين شورا به بررسي آخرين اخبار و تحولات منطقة اوراسيا و روابط ايران با كشورهاي حاضر در اين حوزة جغرافيايي مبادرت كردند كه از جمله مهمترين موضوعات مطروحه در اين نشست ميتوان به تحولات سازمان اكو و چيستي جايگاه آن در سياست خارجي ايران، تحولات جديد در روابط روسيه و ناتو و زمزمههاي همكاري آنها در استقرار سپر دفاع ضدموشكي مشترك، خط لولة تاپي، مشكلات خط لولة گازي روسيه به ارمنستان، تنشهاي قومي در مسكو، تحولات روابط ميان روسيه و اتحادية اروپا و طرح شناسايي موضوع كشتار ارامنه در دوره عثماني در سناي امريكا اشاره كرد. شايان ذكر است كه نظر به برگزاري نشست سران سازمان همكاريهاي اقتصادي اكو در تركيه (۲ ديماه)، در ابتداي نشست شوراي نويسندگان مؤسسه ايراس، تحولات پيشين، جاري و آتي اين سازمان و جايگاه آن در سياست منطقهاي ايران مورد بحث گرفت. 

تحولات سازمان اكو و چيستي جايگاه آن در سياست خارجي ايران
با عنايت به برگزاري يازدهمين نشست سران سازمان همكاريهاي اقتصادي اكو در تركيه و حضور آقاي احمدينژاد در اين نشست، تحولات پيشين، جاري و آتي سازمان اكو و اهميت آن در سياست خارجي ايران به صورت ويژه مورد بحث اعضاء شوراي نويسندگان موسسه ايراس قرار گرفت. كارشناسان ايراس در ابتداي اين بحث با اشاره به وجود پتانسيلهاي بسيار در جغرافياي اكو و اينكه، ايران، تركيه و پاكستان كه مؤسسين سازمان اكو به شمار ميروند، تصريح كردند كه اين كشورها همچنان نقش اصلي را در اين سازمان به عهده داشته و ساير كشورها تحرك چنداني در آن نداشته و بيش از هرچيز براي تقسيم مشكلات خود به اين سازمان ملحق شدهاند.
 
به تأكيد اعضاء اعضاء شوراي نويسندگان موسسه ايراس ساختارهاي سياسي، اقتصادي ناهمگون و غيرمكمل بوده بروندادهاي اقتصادي كشورهاي عضو اكو از جمله مهمترين مشكلات در توسعة همگرايي در اين سازمان است. هم از اين رو، كشورهاي عضو الحاق به سازمانهاي برونمنطقهاي و همكاري با كشورهاي فرامنطقهاي را به عنوان سازوكاري براي تأمين نيازهاي خود برگزيدهاند كه از اين جمله ميتوان به همكاري تركيه با اتحادية اروپا و دولتهاي اروپايي، تعامل نزديكتر پاكستان با كشورهاي آسياي جنوب شرقي و نهادهاي فعال در اين جغرافيا اشاره كرد. 

به باور كارشناسان ايراس، هرچند عوامل بازگفته و نيز فقدان بسترهاي حقوقي و قانوني از جمله در زمينههاي پولي، بانكي، بيمه و گمركي مؤلفههاي بازدارنده در جهت توسعة همكاريها در جغرافياي اكو به شمار ميروند، اما بايد به فقدان اراده سياسي در ميان نبخگان حاكم در جغرافياي اين سازمان نيز به عنوان عاملي مهم در جهت عدم گسترش همكاريها توجه كرد. به اعتقاد اعضاء شوراي نويسندگان موسسه ايراس برخي كشورهاي حوزة «سياياس» عضو اكو و نيز افغانستان هنوز به معناي واقعي اقدام به دولتسازي و اتخاذ يك سياست خارجي باثبات مبادرت ننموده و در اين ميان ايران نيز نتوانسته از موقعيت مركزي خود در سازمان اكو از جمله براي استفاده از ظرفيتهاي ترانزيتي موجود در اين جغرافيا در جهت حداكثرسازي منافع خود بهره گيرد. به تصريح برخي اعضاء اين شورا، ايران تنها به دليل فقدان متحد پايدار در منطقه و سازمان منطقهاي جايگزين به فعالسازي سازمان اكو تمايل دارد. در اين بين، به ويژه كشورهاي آسياي مركزي و افغانستان نيز نه با انديشة اقتصادي، بلكه با ديدگاه سياسي و بيش از هر چيز براي متنوعسازي سياست خارجي خود به سازمان اكو ملحق شده و روندها نيز نشان ميدهد كه اين كشورها بسياري از نيازهاي خود را از طريق سازمان فعال در جغرافياي «سياياس» تأمين كردهاند. 

در اين بين، بايد وابستگي ساختاري اين كشورها به روسيه و نيز روابط ساير اعضاء اكو از جمله تركيه با روسيه به عنوان مولفهاي واگرا در سازمان اكو نيز به عنوان مؤلفهاي مهم التفات داشت. بر همين اساس، برخي اعضاء شوراي نويسندگان موسسه ايراس در پاسخ به برخي پيشنهادها مبني بر الحاق روسيه و چين به سازمان اكو براي تحركبخشي به اين سازمان و رفع برخي نقصهاي آن، بر اين باورند كه روسيه و چين بيش از اينكه به اين سازمان كمك كنند، عوامل بازدارندة همگرايي در اين سازمان محسوب ميشوند. همان طور كه اشاره شد، روابط دوجانبه اعضاء اين سازمان به ويژه كشورهاي آسياي مركزي با مسكو، سبب آن دانسته شد، كه اين كشورها به جاي تحكيم روابط درون منطقهاي، به روسيه براي رفع نيازها خود بسنده كنند. به تصريح برخي كاشناسان ايراس نيز، منطق اقتصادي از جمله هزينههاي كمتر بر اين حكم ميكند كه اعضاء سازمان اكو براي رفع نيازهاي خود به ساير كشورها و سازمانها متوسل شوند، لذا، تعاملات برونسازماني از سوي آنها را نبايد در شرايط فعلي غيرطبيعي دانست. 

اعضاء شوراي نويسندگان موسسه ايراس راهبرد جديد نگاه به شرق تركيه را عامل مثبت در دورنماي فعاليت سازمان اكو دانسته و تأكيد كردند، در صورتي كه زمينه و بسترهاي لازم براي توسعة همكاري سازمان ميان اعضاء اكو با تركيه فرآهم شود، از اين راهبرد ميتوان در جهت پويا كردن هرچه بيشتر اين سازمان بهره گرفت. افزون بر اين، كارشناسان ايراس، با اشاره به توسعة روزافزون چين به سمت غرب از جمله در آسياي مركزي و قفقاز، تصريح كردند كه تركيه از اين بابت نگران است كه اگر به توسعة همكاريها خود با كشورهاي اين حوزهها اقدام نكند، عرصة رقابت را به رقباي قدرتمند خود به ويژه چين خواهد باخت و جايگاه فعلي آن هرچه بيشتر تضعيف خواهد شد.

تحولات روابط روسيه با غرب
اعضاء شوراي نويسندگان موسسه ايراس در نشست پانزدهم اين شورا، با اشاره به تحركات و اقدامات عملي اخير براي توسعة روابط روسيه با غرب، نشست سران روسيه و ناتو در ليسبون و عدم اشاره به روسيه به عنوان تهديد در راهبرد جديد ناتو را موضوع و مقطع قابل تأملي از اين روابط دانستند. به تأكيد آنها، نزديكي روابط مسكو و بروكسل به حتم و به طور طبيعي بر منافع ملي ايران تأثير خواهد گذاشت و فضاي بازي سياسي و امنيتي تهران را در منطقه محدودتر خواهد كرد. در اين بين، تصويب پيمان استارت۳ نيز كه مدويديف و اوباما به تكرار بر اهميت آن در ادامة روند توسعه روابط ميان مسكو و واشنگتن تأكيد كرده بودند، نيز در اين روابط مؤثر دانسته شد. با اين وجود، پيشنهاد ناتو به اكراين براي استقرار برخي اجزاء سپر موشكي خود در اين كشور و نيز تحركات نظامي امريكا در اروپاي شرقي نيز جنبههايي از بازي روسيه و امريكا براي امتيازگيري بيشتر از طرف مقابل دانسته شد.

خط لولة تاپي
اعضاء شوراي نويسندگان موسسه ايراس با اشاره به امضاء موافقتنامة احداث خط لولة تاپي از سوي سران تركمنستان، افغانستان، پاكستان و يكي از مقامات هند در عشقآباد، احداث اين خط لوله را (در صورت تحقق نهايي آن) اسبابي براي تحرك اقتصادي در منطقه به ويژه در افغانستان دانستند. اما به تأكيد كارشناسان ايراس، يكي از مهمترين مشكلات در مسير احداث اين خط لوله تأمين امنيت آن است كه همچنان ابهاماتي زيادي در اين زمينه وجود دارد. 

در اين بين، هرچند مذاكراتي از سوي دولت افغانستان و امريكا با طالبان براي تأمين امنيت اين خط لوله صورت گرفته و روسيه نيز وعدههايي براي همكاري در اين زمينه داده، اما به تأكيد اعضاء شوراي نويسندگان موسسه ايراس با عنايت به بيثباتيها در افغانستان هيچ تضمين خاصي در اين زمينه وجود ندارد. به اعتقاد كارشناسان ايراس، علت اصلي حمايت روسيه از خط لولة تاپي تمايل اين كشور به عدم سمتگيري منابع انرژي خزر (از جمله تركمنستان) به بازارهاي غربي و دليل مهم حمايت امريكا از ساخت اين خط لوله انزواي هرچه بيشتر ايران در منطقه و عدم تمايل واشنگتن به همكاريهاي انرژي تهران با همسايگان خود است. در اين بين، افغانستان و تركمنستان تنها كشورهايي هستند كه با دلايل اقتصادي و براي افزون كردن منافع خود در اين حوزه به ساخت خط لولة تاپي متمايل شدهاند.

خط لولة گازي روسيه به ارمنستان
اعضاء شوراي نويسندگان موسسه ايراس با اشاره به بروز بحثهايي در خصوص چگونگي فعاليت خط لولة گازي روسيه به تركمنستان كه خلال جنگ اوت ۲۰۰۸ ميان روسيه و گرجستان مشكلاتي براي آن ايجاد شد، فعاليت پايدار اين خط لوله را يكي از دغدغههاي ارمنستان دانستند. به اشاره آنها، يكي از مباحث جديد پيرامون اين خط لوله موضوع مالكيت بخشي از آن است كه از گرجستان عبور ميكند و دولت تفليس در نظر دارد تا با ايجاد مشكل در اين خصوص فشارهايي را به روسيه وارد آورد. با اين وجود، به تأكيد كارشناسان ايراس، شرايط بلندمدت منطقه و تعدد طرفين ذينفع اين خط لوله، حكم ميكند كه گرجستان همكاري بيشتري از جمله با ارمنستان كند، و اخبار منتشر شدة اخير نيز حاكي از شكلگيري چنين همكاري است.

تنشهاي قومي در روسيه
اعضاء شوراي نويسندگان موسسه ايراس در ادامة بحث در خصوص تحولات حوزة اوراسيا به بروز تنشهاي قومي اخير در روسيه اشاره كردند كه به دنبال قتل يكي از هواداران اسلاو تيم فوتبال اسپارتاك مسكو به دست يكي از مسلمانان قفقاز شمالي روي داد. كارشناسان ايراس، اين رخداد را نشان دهندة وجود پتانسيلهاي بالاي تنش قومي در روسيه دانسته و كه در اين بين، وجود تمايلات نژادپرستانه در ميان جوانان اسلاو روسيه و ديد تبعيضاميز آنها به غيراسلاوها به ويژه مسلمانان قفقاز شمالي مؤيدي و مزيدي بر اين تمايلات است. كارشناسان ايراس، با اشاره به موضع منفعلانه و به عبارتي جانبدارانة (از اسلاوها) مقامات روسيه از جمله پوتين نسبت به اين تحولات، اين واكنش را سببي براي افزايش رفتارهاي نژادپرستانه در ميان جوانان اسلاو روسيه دانستند.

روابط روسيه و اتحادية اروپا
اعضاء شوراي نويسندگان موسسه ايراس در نشست ۱۵ اين شورا، به تحولات روابط روسيه با اتحادية اروپا نيز اشاره و به ويژه به تمايل فزايندة روسيه براي تحقق نظام بدون ويزا با كشورهاي اين اتحاديه اشاره كردند. به تـأكيد اين اعضاء، هرچند برخي كشورهاي اروپايي از جمله فنلاند موافقت ضمني خود را با ايجاد اين نظام اعلام كردهاند، اما با عنايت به شرايط موجود از جمله مخالفت اكثريت اعضاء اتحادية اروپا با اين امر، دورنماي ورود روسيه به پيمان شنگن و يا شكلگيري نظام خاصي از رواديد با كمترين محدوديتها ميان روسيه و كشورهاي عضو اتحادية اروپا چندان روشن به نظر نميرسد.

شناسايي موضوع كشتار ارامنه در دورة عثماني از سوي امريكا
اعضاء شوراي نويسندگان موسسه ايراس با اشاره به تصويب موضوع شناسايي كشتار ارامنه در دورة عثماني در كميتة امور بينالملل سناي امريكا و احتمال طرح آن در صحن علني سنا، به مخالفتهاي شديد تركيه با اين امر و هشدار آن به واكنش منفي در صورت تصويب نهايي آن اشاره كردند. در اين بين، كارشناسان ايراس به وعدههاي اوباما در جريان مبارزات انتخاباتي خود به لابي ارامنه در واشنگتن در خصوص حمايت از شناسايي موضوع كشتار ارامنه اشاره كرده و تحقق اين امر را با عنايت به شرايط موجود چندان آسان ندانستند. 

به تأكيد آنها، همچنان كه بسياري از وعدههاي اوباما مسكوت مانده و امكان تحقق نيافته، حمايت او و حزبش از تصويب شناسايي كشتار ارامنه در دورة عثماني چندان معنادار به نظر نميرسد. شايان ذكر است كه حتي برخي اعضاء شوراي نويسندگان موسسه ايراس، اين احتمال كه در صورت تصويب اين طرح در سنا، اوباما برخلاف وعدههاي اوليه خود، در مقام رئيسجمهور، اقدام به وتوي اين طرح كند را نيز دور از انتظار ندانستند.

Share/Save/Bookmark
کد خبر: 24504