توصيه مطلب
۱
 
هجدهم اكتبر، "مرغ دریایی" و نااميدي چخوف
 

هجدهم اكتبر، "مرغ دریایی" و نااميدي چخوف
 

ايراس: ماجراي نمايش "مرغ دريايي" و نااميدي آنتون چخوف در هجدهم اكتبر ۱۸۹۶، به خودي خود قصهاي است حتي آموزندهتر از "سه خواهر" و "باغ آلبالو"، از نمایشنامههای معروف و آموزندهی چخوف، (قصهاي كه به ما ميآموزد شكست پايان راه نيست و بلكه آغاز تلاش و رسيدن به موفقيت است.) در ۱۸ اکتبر سال ۱۸۹۶ روزنامهها با نقدهاي تاسفبار و ويرانگري در مورد نمايش "مرغ دريايي"، نوشته "آنتون پاولوویچ چخوف"، داستاننویس و نمایشنامهنویس برجستهي روس، كه شب قبل براي اولين بار در سالن تئاتر "الکساندریسکی" در سنت پترزبورگ به كارگرداني "كارپوف" به روي صحنه رفته بود، منتشر شدند. با انتشار اين اخبار نااميدكننده در مورد اين اثر، چخوف كه در آن زمان ۳۶ سال سن داشت؛ در میانهي دومین شب نمایش آن، سالن را ترک کرده سوگند خورد كه هرگز نمايشنامهي ديگري نخواهد نوشت.

در شب افتتاحيهي نمايش، بازيگرِ نقشِ "نينا" (از شخصيتهاي اصلي اين نمايشنامه)، كه از خصومت و نگاههاي سنگين و زمزمههاي بعضي از مخاطبان مرعوب شده بود، كنترل صداي خود را از دست داده و زبانش بسته شد. چخوف كه از اين موضوع عصبي و مضطرب شده بود سالن نمايش را ترك كرده و به پشت صحنه رفت تا براي حل اين مشكل براي دو پردهي باقيماندهي نمايش چارهاي بيانديشد. اين اتفاق ناگوار در اولين شب اجراي نمايش باعث تخريب ديد كلي مخاطبين نسبت به آن و شكست اوليه اش شد.

نخستین نمایشنامهي چخوف به نام "بیپدری" و پس از آن "ایوانف" و یکی دو نمایشنامهي بعدی او هم چندان موفق از کار در نیامده بودند و با وجود شهرت امروزي وي، بسياري از نمايشنامههاي اوليهي او هنوز هم به خوبي شناخته شده نیستند. اما "مرغ درياي" براي چخوف آغاز نويني بود. با وجود عدم موفقيت اجراي "مرغ دريايي" در ۱۸ اكتبر ۱۸۹۶، بسياري از طرفداران چخوف در مورد موفقيتهاي آن در اجراهاي بعدي براي او نوشتند، اما چخوف كه با مشاهدهي عدم استقبال مخاطبين و منتقدين از اجراهاي اول نااميد شده بود؛ تصور ميكرد آنها صرفاً از روي لطف اينگونه ميگويند. 

اما اجراي سال ۱۸۹۶ پايان ماجراي "مرغ دريايي" نبود. در سال ۱۸۹۸ همان نمايشنامه بدون هيچ تغييري به كارگرداني "کنستانتین استانیسلاوسکی"، مدير كل تئاتر روسيه در آن زمان و كارگردان بسياري از آثار چخوف، در "تئاتر هنر مسکو" به اجرا در آمد. نمايشنامهاي كه دو سال قبل از آن مورد انتقاد شديد مخاطبين و منتقدين قرار گرفته بود؛ اين بار در دست بازیگران چیرهدست چنان زيبا اجرا شد كه چخوف را به مرکز توجه همهي منتقدان و هنردوستان تبدیل کرد.

اين اجراي "مرغ دريايي" به یکی از بزرگترین رویدادهاي تاریخ تئاترِ روسیه و یکی از بزرگترین تحولات در تاریخ نمايشِ جهان تبديل شد. این نمایشنامه شخصیترین اثر چخوف و در عین حال نقطه عطفی در زندگی وی به شمار میرود، و قطعاً بهترین و مشهورترین نمایشنامه این داستاننویس چیره دست روس نیز هست.

نمایشنامه مرغ دریایی داستان پسر جوان نویسندهای به نام "تریلف" است که بر خلاف میل مادرش "آردکادینا" که خود در گذشته هنرپیشه بوده است، نمایشنامهای جدید و مدرن مینویسد و آن را توسط "نینا" که دختر یک مَلّاک ثروتمند است و در کنار یک دریاچه زندگی میکند؛ به صحنه میبرد و خود نیز عاشق نینا است. اما نینا عاشق معشوق مادر تریلف که "تریگورین" نام دارد، میشود و با کمک او به مسکو میرود تا بازیگر شود. اما بعدها نینا و تریگورین از هم جدا میشوند و تریلف که حالا به نویسندهای بزرگ تبدیل شده همچنان عاشق نینا است و در نهایت با داشتن خاطرات ناگوار خودکشی میکند. در حاشیه تمام این مسائل آنتون چخوف همچنان به روابط و مسایل فئودالیته میپردازد.

با "مرغ دريايي" در واقع چخوف طعم نخستین موفقیت بزرگاش را در زمینهي نمایشنامهنویسی چشید. وی در این نمایشنامه که تنها اثر بلند او محسوب میشود؛ افکار و ایدههای والایش درباره هنر، قریحه هنری و چیستی هنر را با صراحت و شفافیتی کمنظیر ابراز میکند. سراسر این نمایشنامه پر است از رنج و حرمان و یاس و پوچیهای آدمهای به تنگ آمده از یکنواختی و روزمرگی زندگی. مرغ دریایی پر است از عشق، عشقهای ناکام و شکستخورده، عشقهای پرملال و کهنه و عشقهای یک جانبه و مصیبت بار. شش رابطه تودرتو و پیچیده عاشقانه بستر اصلی نمایشنامه مرغ دریایی است. شخصیتهای مرغ دریایی به مانند اغلب شخصیتهای چخوفی مردمانی مردد، سستنهاد و حقیرند، که گاه از سر بیکاری و تنها برای قابل تحمل ساختن رخوت و ملال زندگی به سادگی دل میبازند. مرغ دریایی نیز به مانند دیگر آثار آنتون چخوف عاری از اندیشههای ملیگرایانه و شور وطنپرستانه نیست. دو وجه كمدي و تراژدي به طور همزمان در این درام وجود دارد.

ماجراي هجدهم اكتبر ۱۸۹۶ و شكست يكي از معروفترين و موفقترين نمايشنامههاي تاريخ جهان در ابتدا، و نااميدي چخوف، به خودي خود قصهاي است حتي آموزندهتر از "سه خواهر" و "باغ آلبالو". قصهاي كه به ما ميآموزد شكست پايان راه نيست و بلكه آغاز تلاش و رسيدن به موفقيت است. کتاب "مرغ دریایی" تا به حال توسط مترجمانی چون ناهید کاشیچی و کامران فانی به زبان فارسی ترجمه شده است و نمایشهایی اقتباس شده از آن نیز توسط کارگردانهایی چون حمدحسن معجوني و دکتر محمدرضا خاکی به اجرا در آمده است.

منابع:
The Seagull; From Wikipedia, the free encyclopedia
http://en.wikipedia.org/wiki/The_Seagull
Russiapedia; On this day: Russia in a click; ۱۸ October
http://russiapedia.rt.com/on-this-day/october-۱۸/
مرغ دریایی (کتاب)؛ از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
http://fa.wikipedia.org/wiki/%D۹%۸۵%D۸%B۱%D۸%BA_%D۸%AF%D۸%B۱%DB%۸C%D۸%A۷%DB%۸C%DB%۸C_(%DA%A۹%D۸%AA%D۸%A۷%D۸%A۸)
آنتون چخوف؛ از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
http://fa.wikipedia.org/wiki/%D۸%A۲%D۹%۸۶%D۸%AA%D۹%۸۸%D۹%۸۶_%DA%۸۶%D۸%AE%D۹%۸۸%D۹%۸۱
Posted by Noizeنواک؛ نمایش های روی صحنه از دریچه ی کوچک (مرغ دریایی)؛
http://nevaak.com/?p=۱۳۷۲۴

نويسنده: مونا بقايي، عضو شوراي فرهنگي ايراس

Share/Save/Bookmark
کد خبر: 26286