توصيه مطلب
۱
 
در نشست شورای نویسندگان فرهنگی ایراس بررسی شد:
بررسی هویت در روسیه
 

یکی از مهمترین عوامل در حفظ استقلال یک کشور، میزان تاثیر هویت بر زندگی افراد آن کشور است. ماه آگوست دربرگیرنده روزهایی چون "یادبود شهدای جنگ جهانی اول"، "روز پرچم" و "روز جوانان" در کشور روسیه است، از این رو نشست فرهنگی ماه مرداد را به بررسی این مهم در جامعه فدراسیون روسیه اختصاص دادیم.
بررسی هویت در روسیه
 

ایراس؛ نشست شورای فرهنگی مرداد ماه موسسه ایراس روز چهارشنبه 22 مرداد با موضوع «بررسی هویت در روسیه» برگزار شد. 
میهمان ویژه و سخنران این نشست دکتر "جواد میری" مدیرکل امور بین الملل پژوهشکده علوم انسانی بود.

این استاد دانشگاه در ابتدای صحبت هایش به لزوم لمس فرهنگ مورد مطالعه، در درون مرزهای همان فرهنگ اشاره کرد و مقایسه ای داشت میان نگاه خود به عنوان پژوهشگری که در کشورهایی مانند چین و روسیه زندگی کرده است و از نزدیک زندگی و فرهنگ این کشورها را مورد تحلیل و کاوش قرار داده با نگاه کارشناسانی که بدون دانستن زبان کشور مورد مطالعه و حتی بدون تجربه سفر یا زندگی در کشور مورد مطالعه شان به تحلیل مسائل سیاسی، امنیتی و فرهنگی می پردازند.

وی سپس در رابطه با چهارچوب های بررسی هویت، به مسئله وسعت و پهناوری روسیه و همچنین نقش ادبیات در مسئله هویت این کشور اشاره کرد و افزود: "وسعت خاک روسیه به مردم این کشور حس خاصی را الغاء می کند، حسی که شاید در کشوری مثل قطر احساس نشود. تجارب تاریخی که داشته اند نشان می دهد وسعت خاک برای مردم روسیه بسیار دارای اهمیت است و در جایی که روسیه از ناپلئون بناپارت شکست خورده بود، باز هم وسعت خاک حس خاصی را در آنها الغاء می کند. شاید در جنگ با آلمان ها، روس ها روی کاغذ می بایست شکست می خوردند، ولی باز وسعت این کشور بینش خاصی را به آنها می دهد که سرانجام پیروز می شوند."
 
دکتر میری سپس بر نقش ادبیات در هویت روسی تاکید کرد و گفت: "نکته دیگری که شاید در ابتدا دور از ذهن ما باشد، نقش ادبیات برای شناخت بیشتر روس هاست. به طور مثال در جای جای اثر «برادران کارامازوف» فیودور داستایفسکی اشاره می کند به احساسات یک زن روسی و یا از سلیقه مردان روسی می گوید. مطالعه «جزیره ساخالین» اثر آنتوان چخوف به انسان عمق و بینش زیادی در زمینه روسیه و مردم آن می دهد." 

این پژوهشگر علوم انسانی در ادامه ضمن تاکید بر اهمیت پژوهش در محل جامعه مورد بررسی در مسئله هویت، اظهار داشت: "هویت یک موضوع چند ضلعی است و نمی توانیم آن را صرفا در یک جنبه بررسی کنیم. به صورت کلی اینچنین مطرح می باشد که در میان روس ها دو نگرش عمده وجود دارد که من تیتروار به آنها اشاره می کنم: یکی اسلاوگراها و دیگری غرب گراها. اما واقعیت امر این است که بعد از فروپاشی شوروی در روسیه یک اتفاق خاص افتاده است و آن هم باز شدن درهای ارتباط و تجارت با دنیای آزاد است که تاثیر زیادی بر ذهنیت های افراد جامعه گذاشته و در این شرایط پرداختن به هویت فقط در چهارچوب اسلاوگراها و یا غربگراها، دور از ذهن و واقعیت خواهد بود." 

از دیدگاه وی، روسیه در چند قرن گذشته سعی داشته که خود را به عنوان کشوری اروپایی با مذهب اکثریت ارتدوکس مسیحی تعریف کند، اما عقبه آسیایی و دقیقتر آسیای مرکزی این کشور به آرامی در حال غلبه کردن است و این امر باعث احساس خطر در میان روس ها شده است. دکتر میری با اشاره به جمعیت مسلمان روسیه نیز گفت: "درباره رشد جمعیت مسلمانان این کشور سعی می شود آمار واقعی ارائه نشود و همواره سعی بر ناچیز جلوه دادن این جمعیت دارند؛ این مسئله سبب شده تا امروزه موضوع هویت روسی و اینکه شهروند واقعی روسیه کیست، سئوال بزرگی در ذهن جمعیت دانشگاهی و روشنفکر این کشور باشد." 

مدیرکل بین الملل پژوهشگاه علوم انسانی در توضیخ این پرسش که به راستی شهروند واقعی روسیه کیست تاکید کرد:

"دو مفهوم درباره مردم روسیه مطرح است، یکی مفهوم «روسکی» به معنای روسی نژاد و دیگری «راسیانین» به معنای شهروند روسیه است. اما به طور مثال اگر در چچن به یک شهروند چچنی، راسیانین خطاب بشود، گویی به او ناسزا گفته شده است و یا در منطقه اینگوشیا، اگر به کسی روس خطاب شود، به هیچ وجهی مورد پذیرش وی قرار نمی گیرد. چرا که شهروند اینگوشیا، روس ها را یک دیگری بسیار متفاوت می داند که هیچ تناسبی با او ندارند. هویت راسیانین در ادبیات و ذهن روس ها مسئله ای بحث بر انگیز و مشکلی است حل نشده و همچنان در حال مذاکره است. در همین رابطه «تروتسکی» متفکر اهل روسیه می گوید اگر خالص ترین روس را هم خراش بدهیم، خواهیم دید که زیر پوست او یک تاتار یا یک تاجیک و یا یک ترک تبار وجود دارد." 

این استاد دانشگاه در ادامه بار دیگر به مسئله وسعت روسیه و تنوع اقوام در آن اشاره کرد که از شرق تا غرب گسترده شده است و یک کشور و یا ملت را نمایندگی نمی کند و در واقع یک شبه قاره است و این مشخصه باعث می شود تا به سادگی نتوان هویت واحدی را برای شهروند روسی تعریف کرد. به اعتقاد وی علاقه روس ها، تلاش های دولتی با استفاده از ابزار قدرت و بودجه برای معرفی روسیه به عنوان کشوری روس با استاندارهای اروپایی و مذهبی ارتدکس باعث نمی شود تا هویت خزری، آسیای مرکزی و حتی هویت چینی، مغولی و ژاپنی آن را بتوان نادیده گرفت. 

دکتر میری در پاسخ به این سوال که چرا هویت روسی در کریمه و شرق اوکراین به این میزان پر رنگ است که فارغ از مسایل سیاسی، خود عاملی برای استقلال این منطقه می باشد گفت: 

"دلیل این مسئله را جمعیت بالای روس ها و مردم متمایل به روسیه و فرهنگ روسی در مناطق شرقی و به خصوص کریمه باید دانست. همچنین دلیل دیگری که برای این مشکل مطرح است، سیاست های نادرست داخلی معماران سیاست اوکراین بعد از استقلال از شوروی است که با برخورد غلط نسبت به زبان و هویت روسی، منجر به سرخوردگی و واگرایی مردم این مناطق از اوکراینی ها شدند."

این استاد دانشگاه همچنین در پاسخ به این سوال که خاستگاه هویت در روسیه حکومتی است یا مردمی، گفت: "هویت یک موضوع حکومتی نیست. باید زمینه های اجتماعی، تاریخی، تمدنی، فرهنگی و دینی داشته باشد. هویت چیزی نیست که ما آن را بسازیم. به طور مثال در دوران اتحاد جماهیر شوروی با هدف یکپارچه سازی هویت، پروژه ساخت هویت انسان ساویتی (شورویایی) وجود داشت که با ایجاد خلل کوچکی در ساختارهای اجبار و زور به سرعت ۱۵ کشور با زبان های متفاوت و هویت متفاوت تشکیل شد. اما اگر تلاش یک دولت برای تولید هویت به گونه ای مرتبط با ریشه های تاریخی و هویتی درونی انسان باشد، آنگاه چنین هویتی می تواند پایدار باشد." 

دکتر میری اشاره ای نیز به شرایط سیاسی جامعه روسیه داشت و به مقایسه میان دوران زمامداری یلتسین و پوتین پرداخت و  در این رابطه تصریح کرد: "در دوران یلتسین احزاب به معنای واقعی شکل گرفتند و فعالیت هایی بر مبنای اهداف و شعارهایشان داشتند و از سفارت های کشورهای اروپای غربی برای معرفی خود کمک می گرفتند. اما آقای پوتین فعالیت های احزاب را با تغییر سردمداران آنها محدود کرد و در واقع ایدئولوژی حزب سیاسی «روسیه یکپارچه» را به سایر احزاب دیکته کردند." 

این پژوهشگر علوم انسانی در پاسخ به این سوال که چرا روابط فرهنگی و همچنین محصولات فرهنگی نظیر فیلم های روسی در جامعه ما کمرنگ است، مشکل را در نگاه سردمداران روسیه دانست و ادامه داد: "بعد از فروپاشی شوروی، در روسیه نگاه امنیتی نسبت به ایران دارند و نبود نگاه فرهنگی یک ضعفی است در روابط بین ایران و روسیه."
 
دکتر  میری در انتها بر آینده اوراسیا تاکید و به کتاب "پوشکین و شیخ الاسلام در بند" که در دست تحریر دارد، اشاره کرد و گفت: "در این کتاب به تولد اوراسیای نوینی اشاره دارم که بخشی از آن ممکن است ایران باشد و بخش دیگر آن روسیه و یا چین، به گونه ای که این کشور ها برخلاف واقعیت های تاریخی، در حال دستیابی به همگرایی هایی هستند که عنصر درونی آنها یعنی فرهنگ می تواند تاثیرات قابل توجهی بر این روند بگذارد و این مهم را وظیفه اندیشمندان و متفکران دو کشور و نه مسئولین دولتی می دانم." 

گفتنی است در ابتدای این نشست "احمد وخشیته" سردبیر سایت ایراس علت انتخاب این موضوع را رویدادهای مهم ماه جاری نظیر "روز یادبود شهدای جنگ جهانی اول" و "روز پرچم" در روسیه دانست که برآیند این رویدادها در عنوان این نشست خلاصه شده است.
وخشیته با اشاره به تغییر رویکرد سایت ایراس از تحلیلی-خبری به اندیشکده مطالعاتی و راهبردی، خبر از برگزاری کارگاه هویت شناسی با همکاری بنیاد گورچاکف روسیه در ماه مهر خبر داد.


تهیه و تنظیم: علیرضا چاروسایی، عضو شورای نویسندگان فرهنگی ایراس؛



پایان متن/

 

Share/Save/Bookmark
کد خبر: 37021