۱
توصيه مطلب
۱
 
وضعيت اجتماعي آذربايجان
 

وضعيت اجتماعي آذربايجان
 

مذهب
هفتاد درصد آذربايجانى ها مسلمان شيعه و ۲۵ درصد مسلمان سنى و ۵ درصد بقيه مسيحى (عمدتاً ارتدوكس)، يهودى و ديگر اقليتهاى مذهبى هستند. مركز مذهبى ماوراى قفقاز كه در باكو قرار دارد نظارت بر امور مذهبى مسلمانان آذربايجان، گرجستان و داغستان را به عهده دارد. بعد از انقلاب اكتبر ۱۹۱۷، به رغم آنكه حكومت شوروى سياسيت ضد مذهبى براى ريشه كن كردن مذهب را در پيش گرفت، اما مردم اين سرزمين همچنان اعتقادات مذهبى خويش را حفظ كردند. 

كمونيستها اقدامات خود را با بستن مساجد و مدارس دينى آغاز كردند، سپس به تدريج دادگاه شرع و سازمانهاى اوقاف را منحل نمودند. با اين همه، اينك بسيارى از مساجدى كه در دوران كمونيسم به انبار علوفه، موزه، كتابخانه و كارگاه تبديل شده بود، مرمت گرديده و مورد استفاده مجدد قرار گرفته است. روى هم رفته در جمهورى آذربايجان يك هزار مسجد وجود دارد كه يك سوم آن را مساجد قديمى تشكيل مىدهند. 

براى مثال قدمت مسجد جمعه جورات در شبه جزيرة آبشوران به ۴۰۹ هجرى قمرى مىرسد. در شهر باكو تقريباً يكصد مسجد وجود دارد كه نيمى از آن در يك محله كوچك قديمى به نام "ايچرى شهر" واقع شده است. 

خط
در سال تحصيلى ۲۹-۱۹۲۸ خط عربى در جمهورى آذربايجان لغو و به جاى آن از خط لاتين استفاده شد. ولى در سال ۱۹۳۹ اين خط نيز جاى خود را به الفباى سيريليك داد و سرانجام در سال ۱۹۹۱ ديگر باره خط لاتين به عنوان خط رسمى جمهورى آذربايجان رسمت يافت. پيامدهاى سوء اين تغييرات پى درپى بسيار عميق بوده و به ويژه از سال ۱۹۹۱ امكان عادت ديگر باره با خط لاتين براى مردم آذربايجان به جز كودكان دشوار بوده است تا جايى كه هم اكنون به استثناى يكى دو نشريه كودكان تمامى مطبوعات با خط سيريليك انتشار مى يابند.

مراكز علمى و فرهنگى
فرهنگستان علوم
فرهنگستان علوم جمهورى آذربايجان در سال ۱۳۲۴ شمسى/ ۱۹۴۵ ميلادى تأسيس يافت و در پنج حوزه: ۱. فيزيك، مكانيك و رياضيات، 
۲. شيمى ۳. زمين شناسى، ۴. زيست شناسى و ۵. علوم انسانى، ادبيات و هنر فعاليت مى كند.
 
فرهنگستان علوم داراى ۲۲ انستيتو، يك رصد خانه، دو مركز تحقيقات علمى، سه موزه، سه بخش تحقيقاتى در زمينه هاى اتمى، ميكرو بيولوژى، باستان شناسى، تحقيقات كشاورزى كتابخانه بزرگ علمى با ۱۲۷۷۰۷۴ نسخه كتاب است و در شهرهاى نخجوان، گنجه و قبا نمايندگى دارد. 

به رغم آنكه آمار رسمى حاكى از فعاليت ۹۸۹۱ نفر پژوهشگر و كارمند در فرهنگستان است، اين نهاد رفته رفته جايگاه پژوهشى خود را از دست داده است. زيرا شالوده فعاليتهاى آن چنان با اهداف و روشهاى كمونيستى در آميخته كه هر گونه امكان هماهنگى و همگامى با تحولات جارى از ميان رفته است. هم اينك هيچ نوع فعاليت پويا و بنيادى در فرهنگستان علوم صورت نمى گيرد و اين نهاد به صورت موجودى در هم شكسته و ناقص الخلقة بعد از يك انفجار اتمى در آمده است.

دانشگاهها
مهمترين دانشگاه جمهورى آذربايجان دانشگاه دولتى محمد امين رسول زاده باكو است كه در سال ۱۹۱۹ تأسيس شده است اين دانشگاه داراى ۱۵ دانشكده در رشته هاى تاريخ، روزنامه نگارى، فلسفه، حقوق، علوم كتابدارى، رياضيات و مكانيك، رياضيات كاربردى، فيزيك، شيمى، بيولوژى، زمين شناسى، جغرافيا و شرق شناسى مى باشد و در حال حاضر ۱۰۹۳ استاد و ۱۲۵۰۰ دانشجو در اين دانشگاه به تدريس و تحصيل اشتغال دارند. هم اكنون در سراسر جمهورى ۲۳ مركز تحصيلات عالى در شهرهاى باكو، گنجه، لنكران، نخجوان، على بايراملى و سومگائيت و ... فعاليت مى كنند به علاوه چند دانشگاه خصوصى نيز در باكو مشغول فعاليت هستند كه مهمترين آنها عبارتند از دانشگاه آمريكايى شرق، خزر، تفكر و دانشگاه اسلامى قفقاز.

كتابخانهها
در جمهورى آذربايجان كتابخانه جايگاه ويژه اى دارد. در سال ۱۹۹۰ در ۹۴۵۰ باب كتابخانه ۴۲ ميليون نسخه كتاب نگهدارى مى شده است. بزرگترين كتابخانه جمهورى، كتابخانه آخونداوف است كه در سال ۱۹۲۳ تأسيس يافت و تعداد كتابهاى موجود در آن بالغبر چهار ميليون نمسخه مى باشد. آمار سرانه كتاب براى هر نفر در آذربايجان ۶ نسخه كتاب است. 

بعد از فروپاشى اتحاد شوروى تاكنون، نه تنها بر تعداد كتابهاى موجود در كتابخانه افزوده شده بلكه بسيارى از كتابهاى ذى قيمت به تاراج رفته است. عليرغم تحولاتى كه در شيوه كتابدارى در يكى دو سال اخير پديد آمد، هنوز اطلاعات دقيقى درباره موجودى كتابخانه حاصل نشده و اعلام آماده دقيق غير ممكن است.

مطبوعات
در جمهورى آذربايجان نزديك به هفتصد نشريه از وزارت مطبوعات پروانه انتشار دريافت كرده اند كه از اين ميان حدود يكصد نشريه فعال هستند و بقيه با منتشر نمى شوند و يا بعضاً به صورت گاهنامه روانه بازار نشر مى گردند.
از لحاظ تأثير اين رسانه در ساخت افكار عمومى، بايد اذعان كرد كه اغلب نشريات پرقدرت در دست گروههاى مخالف حكومت است و رسانه هاى وابسته به دولت حتى راديو و تلويزيون دولتى در اين تأثير گذارى بازنده ميدان بوده اند.

روزنامهها
- روزنامه "آذربايجان" ارگان مجلس ملى آذربايجان
- روزنامه "خلق" ارگان نهاد رياست جمهورى
- روزنامه "آزاد ليق" وابسته به جبهه خلق آذربايجان
- روزنامه "گوى آى" وابسته به بانكى به همين نام متعلق به تركيه
- روزنامه "پانوراما" به صاحب امتيازى ائلدر نمازاوف مشاور رئيس جمهورى
- روزنامه "۵۲۵" با سه روز نشر در هفته (روزنامه مستقل با موضع مخالف دولت)
- روزنامه "عدالت"
- روزنامه "آوراسيا" كه در تملك تركها است
- روزنامه "هفت روز"
- روزنامه "زمان" كه توسط روزنامه زمان تركيه در باكو منتشر مى شود.
نزديك به پنجاه هفته نامه در جمهورى آذربايجان منتشر مى شود كه از لحاظ ميزان هوادار و خواننده اهميتى بيش از روزنامه ها دارند. بى گمان موفق ترين نمونه اين هفته نامه ها، نشريه "آينه" است كه به صورت جداگانه به دو زبان آذرى و روسى منتشر مى شود و از لحاظ جذب آگهى بى رقيب است. برخى ديگر از هفته نامه هاى موفق به شرح زيرند:
آلترناتيو، ادبيات، اكسپرس، اليتا، ايدامان، بوگون، پرس فاكت، جمهوريت، حريت، دوران سوپر ماركت، شرق، شهريار، مخالفت، ملت نخجوان، ينى آذربايجان، ينى مساوات، هفته بازار، تك صبر، رزونانس، هرگون، آند، ۱۶۸ ساعت، كروس ورود، اولوس.
به جز سه مجله قابل ذكر و پر طرفدار، ديگر مجلات منتشره در جمهورى آذربايجان از اهميت چندانى برخوردار نيستند اين سه مجله عبارتند از:
- مونيتور (سياسى ـ اقتصادى وابسته به گروه آينه)
- جهان (فرهنگى ـ دينى فلسفى و اجتماعى)
- قرن ۲۱ (ادبى، هنرى و اجتماعى)
د: مجلات كم تيراژ و درجه دو از حيث استقبال عمومى
- آذربايجان ( باسابقه هفتاد ساله و ارگان اتحاديه نويندگان آذربايجان، با تيراژ پانصد نسخه)
- اولدوز (مجله ادبى و هنرى وابسته به دولت، تيراژ اين مجله پانصد نسخه است)
- آذربايجان قادينى (ويژه زن و وابسته به دولت)
- مترجم (وابسته به مركز دولتى ترجمه)
- آرزو ( فرهنگى، ادبى و اجتماعى وابسته به بازرگانان عرب به ويژه كويتى ها)
- و چند ماهنامه ديگر

راديوها
فعاليت راديويى در جمهورى آذربايجان نخستين بار در سال ۱۹۲۰ آغاز شد. برنامه هاى آغازين راديو بيشتر عبارت بود از قرائت مندرجات مطبوعات، ديكلمة شعر و پخش كنسرتهاى موسيقى، در سال ۱۹۳۳ با ايجاد دگرگونى اساسى در شيوه تهيه و پخش برنامه ها، راديو به صورت مهمترين ابزار تبليغى افكار ماركسيستى در آمد. هم اكنون در جمهورى آذربايجان راديوهاى مختلفى فعاليت مى كنند كه عبارتند از:
۱. شبكه اول راديو آذربايجان
۲. شبكه دوم راديو آذربايجان
۳. راديو سارا (راديو خصوصى و متعلق به يك ايرانى)
۴. راديو آ.ان.اس (راديو خصوصى با گرايش خبرى)
همچنين در جمهورى آذربايجان راديوهاى خارجى زير، از طريق فرستنده هاى محلى تقويت مى شوند.
۱. برنامه هاى آذرى، روسى و انگليسى راديو بى بى سى
۲. برنامه هاى آذرى راديو آزادى
۳. برنامه هاى روسى راديو ماياك (روسيه)
۴. برنامه هاى تركى راديو برج (متعلق به نورجوهاى تركيه)
۵. برنامه هاى فرانسوى راديو بين المللى فرانسه

ملاحظاتى درباره سه راديو خارجى
راديو لندن: برنامه آذرى راديو لندن كه از عمر آن پنج سال مى گذرد، اكنون از حالت رسانه اى ناآشنا خارج شده و جايگاه ويژه اى در ميان رسانه هاى برون مرزى يافته است. اين راديو به ويژه از طريق دو نوبت پخش از فرستنده هاى محلى ( از ساعت ۲۲ الى ۲۳ روى موج اف.ام رديف ۹۰ مگا هرتز و موج متوسط رديف ۱۴۹۶ كيلوهرتز) به ارتباط سهل ترى با شنوندگان خود نائل شده است.
 
راديو آزادى: بخش آذرى راديو آزادى روزانه يك ساعت توليد و سه ساعت پخش از سال ۱۹۸۷ (يعنى پس از قطع ارسال پارازيت از سوى اتحاد جماهير شوروى) همواره مهم ترين راديو بردون مرزى در جمهورى آذربايجان بوده و وظيفه هدايت جريانهاى سياسى را به عهده داشته است. اين راديو كه هم اكنون از پراگ برنامه پخش مى كند، توسط دولت آمريكا اداره مى شود و علاوه بر فرستنده هاى موج كوتاه واقع در جمهورى آلمان، امكان استفاده از فرستنده هاى موج متوسط محلى واقع در باكو و صابر اباد را نيز يافته است. اين راديو كه بخش اعظم برنامه هاى آن به تحليل مسائل داخلى جمهورى آذربايجان اختصاص يافته، هم اكنون مهم ترين تريبون مخالفان دولت استو 

راديو صداى آمريكا: برنامه هاى فارسيراديو صداى آمريكا كه از ساعت ۳۰/۲۲ الى ۲۳ به وقت محالى تنها از طريق فرستنده هاى موج كوتاه پخش مى شود، رسانه فراموش شده اى است و به رغم آنكه از ۱۹۸۷ به زبان آذرى برنامه پخش مى كند، نتوانسته است جايگاه مناسبى در ميان رسانه هاى برون مرزى كسب كند. علت اين امر اولاً عدم تناسب محتواى برنامه هاى با مسائل داخلى آذربايجان و ثانياً عدم پخش برنامه از طريق فرستنده هاى محلى نهفته است.

تلويزيونها
فعاليت تلويزيونى در جمهورى آذربايجان در سال ۱۹۵۶ آغاز شد و در سال ۱۹۵۷ با نخستين گزارش مسابقه فوتبال پخش زنده را تجربه كرد. هم اكنون در جمهورى آذربايجان علاوه بر امكان دريافت بيش از يكصد كانال تلويزيونى از طريق ماهواره، دوازه كانال از فرستنده هاى زمينى پخش مى شود كه عبارتند از:
۱. شبكه اول تلويزيون دولتى جمهورى آذربايجان كه روزانه ۲۰ ساعت برنامه پخش مى كند.
۲. كانال دوم تلويزيون دولتى جمهورى آذربايجان كه روزانه ۵ ساعت (از ساعت ۱۸ الى ۲۳) برنامه پخش مى كند.
۳. تلويزيون سارا: اين تلويزيون كه متعلق به يك سرمايه دار ايرانى به نام رسول رئوف است، روزانه ۲۴ ساعت برنامه پخش مى كند. برنامه هاى اين تلويزيون اختصاص به فيلم و سريال و موسيقى دارد.
۴. تلويزيون آ.ان.اس (آذربايجان نيوز سرويس) روزانه ۱۶ ساعت برنامه پخش مى كند. اين تلويزيون به بخش خصوصى متعلق است و از لحاظ اخبار و تحليل رويدادها مقام اول را در ميان تمامى تلويزيونها دارد.
۵. تلويزيون اسپيس (متعلق به ائلدار نمازواوف مشاور رئيس جمهورى)
۶. تلويزيون او.آر.تى (تلويزيون روسيه مخصوص كشورهاى مشترك المنافع)
۷. تلويزيون آر.تى.آر (شبكه اول تلويزيون فدراسيون روسيه)
۸. تلويزيون ان.تى.وى (مركز اين تلويزيون در روسيه است و توسط سرمايه دارا آمريكايى اداره مى شود)
۹. تلويزيون تى.آر.تى (شبكه اول تلويزيون تركيه)
۱۰. تلويزيون تى.جى.آر.تى (يك كانال خصوصى تركيه كه شتونات اسلامى را در پخش برنامه ها تا حدودى رعايت مى كند)
۱۱. تلويزيون سامان يولو (كانال خصوصى متعلق به فرقه قدرتمند نورجو در تركيه كه مى توان آن را يك تلويزيون مذهبى ناميد)
۱۲. تلويزيون ان.تى.وى (متعلق به حزب راه راست تركيه به رهبرى خانم تانسو چيللر)

Share/Save/Bookmark
کد خبر: 24449
Iran, Islamic Republic of
۱۳۹۱-۰۴-۱۲ ۱۳:۵۷:۰۳
اطلاعات مندرج بروز نيست ومربوط به قرن گذشته مي باشد (999)