توصيه مطلب
۰
 
جغرافياي قرقیزستان
 

جغرافياي قرقیزستان
 

جمهوری قرقیزستان در شمال شرقی آسیای مرکزی در ناحیه تیان شان وجنوب خاوری ارتفاعات پامیر-الای قرار دارد.قرقیزستان در عرض جغرافیایی از شمال با روم و از جنوب با سیسیل واقع شده است.این جمهوری از شرق و جنوب شرقی از طریق سلسله جبال کوک شال به چین از جنوب بوسیله سلسله جبال زاآلسیک و ترکستان به تاجیکستان، از شمال شرقی ،شمال و شمال غربی از طریق سلسله جبال زاآلسیک – آلاتو و رودخانه چو به قزاقستان و از جنوب غربی به وسیله قله پسکم و سلسله جبال چاتکال به ازبکستان محدود میشود. 

مساحت قرقیزستان : ۱۹۸۵۰۰ هزار کیلومتر مربع که تقریبا به اندازه مجموع مساحت کشورهای پرتغال،هلند، بلژیک و سوئیس وسعت دارد و از لحاظ مساحت، مقام چهارم را در میان کشورهای اسیای مرکزی دارا است. طول مرزهای این جمهوری بالغ بر ۴۵۰۰ کیلومتر و فاصله بین شمال و جنوب ۹/۴۵۳ و شرق و غرب ۹۲۵ کیلومتر است.بیشتر این سرزمین پوشیده از کو ه های برف گیر است که در میان انها رودخانه ها و آبگیر های متعددی به چشم می خورد. «ایسک کول» بزرگترین و عمیق ترین دریاچه و « نارین »« تالاس » و «چو » از رودخانه های بزرگ این سرزمین هستند. از دیگر ویژگی های این سرزمین زلزله خیز بودن آن است که سابقه زلزله هایی تا یازده درجه ریشتر در آن به ثبت رسیده است. 

در رابطه با حیات وحش این کشور می توان به وجود حیواناتی از قبیل ،خرس قهوه ای ،گراز وحشی،گوزن خاکستری،گربه سیاه گوش و...اشاره كرد. درختان دره های تنگ و عمیق و دره های نواحی استپی و کوهستانی مسکن بزها و گوسفندهای کوهی،گوزنها و گربه های وحشی هستند.

آب و هوا
آب و هوای قرقیزستان معتدل کوهستانی است که دارای بهار و تابستان معتدل و زمستانهای سرد و سخت می باشد. میانگین درجه حرارت سالیانه بین ۱۸ درجه زیر صفر و ۴۰ درجه بالای صفر است. درجه هوا در دره ها و مناطق پست بین ۲ تا ۸ درجه زیر صفر در زمستان و ۴۰ درجه بالای صفر در تابستان، در مناطق کوهستانی در زمستان تا ۲۰ درجه زیر صفر و در تابستان ۱۵ تا ۱۷ درجه بالای صفر ذکر شده است. میزان بارندگی در سال بستگی به ارتفاع مناطق از ۱۰۰ تا ۱۰۰۰ میلی متر در نوسان و میزان بارندگی در ناحیه فرغانه بیشتر از سایر مناطق است.

مختصات طبیعی
جمهوری قرقیزستان دارای شرایط آب و هوایی مناسب ،مناظر متنوع،سلسله جبال باشکوه،دره های عمیق و رودخانه های پر تلاطم است. حد متوسط ارتفاع این کشور از سطح دریا ۲۷۵۰ میليمتر میباشد.

آبهای داخلی
بطور کلی در آب و هوای قاره ای و خشک آسیای مرکزی کوه های تیان شان و گیسارو-آلای تاثیر زیادی در شکل گیری شبکه های آبی قرقیزستان دارند. در این جمهوری قلمرو آبی به دو منطقه هیدروگرافی تقسیم می شود یکی منطقه شکل گیری شبكه آب و دوم منطقه پراکندگی آن. منطقه شکل گیری بستگی به ارتفاع کوه ها و شیب سلسله جبال دارد.رودخانه ها در این منطقه توصیف کننده سراشیبی جریان تند و برخوردار از انرژی بالقوه ای هستند. این منطقه دارای مساحتی حدود ۸/۱۷۱ هزار کیلومترمربع یعنی ۸۷ درصد از اراضی قرقیزستان است.
منطقه پراکندگی آب :در پایین منطقه شکل گیری شبكه و بیشتر در دامنه کوه ها و جلگه ها قرار دارد.بارندگی در این منطقه بسیار کمتر از کوهستان و تبخیر و رطوبت بیشتر است. این منطقه دارای مساحتی حدود ۷/۲۶ هزار کیلومتر مربع یعنی ۱۳ درصد از اراضی قرقیزستان می باشد.

کوهها
قرقیزستان نيمي از بخش غربي تیان شان و قسمت کوچکی از پامیر را اشغال کرده است. این دو کوه در قرقیزستان دارای سلسله جبالی هستند که مساحت وسیعی را در بر می گیرند. متوسط ارتفاع قلل دراین جمهوری به ۴۰۰۰ متر ویا حتی ۶۰۰۰ و۷۰۰۰ متر نیز میرسد.

قلل مشهور این جمهوری عبارتند از:
«پابد » با ۷۴۳۹ متر ارتفاع
« لنین » با ۷۱۳۴ متر ارتفاع
« خان –تنگری افسانه ای » با ۶۹۹۵ متر ارتفاع
بطور کلی تیان شان معرف قلل کوهستانی و گودالهای میان کوهی خود می باشد، مهمترین قلل اين ناحیه عبارت اند از:
چو – ایلی، تاریم و ... حدود ۶۰-۶۵ درصد از خاک قرقیزستان را همین قلل کوهستانی به خود اختصاص داده اند. طول غالب سلسله جبالها بین ۱۰۰ کیلومتر و عرض آنها بین ۱۰ تا ۴۰ کیلومتر است. در این کوها تقریبا۸۰۰۰ یخچال وجود دارد که مساحتي بیش از ۶۰۰۰ کیلومتر مربع دارند. 

رودها
حدود۳/۵۵ درصد از خاک قرقیزستان را رود ها به خود اختصاص داده اند و مشخصه این رودها جریان تند و پر تلاطم آنها است. بزرگترین رود قرقیزستان « نارین » ۵۳۵ کیلومتر طول دارد واین رود از اتصال نارین کوچک که از یخچالهای سلسله جبال «آک شیراک » سرچشمه می گیرد و نارین بزرگ که از یخچالهای سلسله جبال «تکسی آلاتو » سرچشمه می گیرد، بوجود آمده است. در دره فرغانه در مرز ازبکستان نارین با دیگر رودخانه بزرگ قرقیزستان (کارا دریا)که طول آن ۸۰ کیلومتر است، یکی می شود. اتصال این دو رود سیر دریا را بوجود می آورد که بعد از آمو دریا، دومین رود پر آب آسیای مرکزی را تشكيل ميدهد. دیگر رودخانه های مهم جمهوری عبارتند از:
«چو » در شمال با ۲۲۱ کیلومتر طول
«تالاس» در شمال غربی با ۱۰۲ کیلو متر طول
«چاتکال» در غرب با ۲۰۵ کیلو متر طول
«تیوپ» با ۱۲۰ کیلومتر طول
«ژیرگالان» با ۹۷ کیلو متر طول
«ساری جاز»با ۱۹۸ کیلومتر طول
«آکسای» با ۱۲۴ کیلومتر طول
رودهاي آک بورا، اسیفرام، سوخ، کوگارات، قزل سو در جنوب غربی قرار دارند. این رودخانه ها به وجود آورنده منابع الکتریسیته وآبیاری هستند.

دریاچهها
حدود ۱۹۲۳ دریاچه با مساحتی حدود ۶۸۳۶ کیلو متر مربع در قرقیزستان وجود دارد. قلمرو دریاچه ای در این جمهوری حدود ۴/۳ درصد است. بطور کلی ۸۴ درصد این دریاچه ها، مستقر در مناطق کوهستانی و در ارتفاعات ۳۰۰۰-۴۰۰۰ متری از سطح دریا هستند. سه دریاچه مهم این جمهوری عبارتند از:
ایسک کول، سان کول و چاتیر کول. دریاچه ایسک کول بزرگترین دریاچه پس از آرال در آسیای مرکزی با مساحتی حدود ۶۸۳۶ کیلومتر مربع و حجم آبی معادل ۷۳۸/۱ ميلیون متر مکعب و طول ۱۷۸ کیلومتر و عرض ۶۰ کیلومتر محسوب مي شود. عمیق ترین قسمت دریاچه ۶۶۸ متر و عمق متوسط آن ۲۷۸ متر است كه با این مساحت دارای دومین جایگاه در جهان و با دریاچه جنوب امریکا «تی تی کا » قابل مقایسه است.ولی از نظر ظرفیت و عمق، دریاچه ایسک کول رقیبی در جهان ندارد.

دومین دریاچه کوهستانی «سان کول » سطحی معادل ۳۰۱۶ متر و مساحتی حدود ۲۷۵ کیلومتر مربع دارد که رود کاژیرتی از آن جاری شده و به نارین می ریزد. سومین دریاچه چاتیر کول دارای سطحی حدود ۳۵۳۰ متر مساحت ۱۷۵ کیلومتر مربع بوده و در اکثر ماه های سال یخ بندان است. 

درياچه ها بیشترین مساحت قرقیزستان را به خود اختصاص داده اند که در مناطق کوهستانی در ارتفاع ۲۵۰۰-۴۰۰۰ متر قرار دارند. این دریاچه ها در نتیجه فعالیت یخچالها بوجود آمده اند و نمونه آن «مرتس باخر» است. دریاچه های دیگری نیز در قرقیزستان وجود دارند كه در نتیجه طغیان یا جابجایی زمین بوجود آمده اند، مانند دریاچه های «ساری » چیک«کاراسو» کولون و...

کانالها
رودخانه های قرقیزستان از اهمیت اقتصادی بالايي برخوردارند. این رودها برای آبیاری بسیار مفید هستند و به همین دلیل برای افزایش تامین آب زمینهای قابل آبیاری حدود ۳۴ کانال بر روی این رودها ساخته شده است،که مهمترین آنها عبارتند از:
توک تاگول(در رودخانه نارین)، اورتاتاگو(در رودخانه چو )،کیروفسک(در رودخانه تالاس)، نیژآلاآرچین و بازار کار گون (در رودخانه کاراآونگور)

مناطق و شهرهای مهم
جمهوری قرقیزستان کشوری است کوهستانی و این خود بیانگر تفاوت آب وهوایی و جلوه های اقتصادی در مناطق مختلف می باشد.با توجه به تراکم جمعیت، منابع طبیعی، ویژگی هاي تاریخی ،اقتصادی و همچنين تشکل اداری، این جمهوری به ۶ منطقه تقسیم می شود:

۱- منطقه چو: این منطقه در بین دیگر مناطق جمهوری از اهمیت بیشتری در زمینه اقتصادی و اجتماعی برخوردار است. جمعیت آن برابر ۳۵ درصد از کل جمعیت قرقیزستان یعنی یک ميلیون و ۴۳۲ هزار نفر است. آهنگ رشد بالای جمعیت این منطقه در درجه اول نشان دهنده پیشرفت سریع «بیشکک » پایتخت قرقیزستان و شهر های «توکماگ»و«کانت» و...است. بیشکک مهمترین شهر این منطقه با جمعیتی حدود ۶۵۰ هزار نفر، دومین شهر مهم بعد از تاشکند در آسیای مرکزی بشمار مي رود. بیشکک در زمینه صنایع ماشینی، صنایع سبک وغذایی پیشرفت چشمگیری داشته است و بزرگترین مرکز فرهنگی جمهوری نیز نيز شناخته شده است. 
از دیگر شهر های مهم منطقه چو: مراکز صنعتی چون توکماگ و گارابالتا در شرق اين منطقه قرار دارند. در توکماگ، کارخانه های شستشوی پشم، ریسندگی، سنگهای تزیینی و تلویزیون رنگی و ... مستقر هستند. گارابالتا: ازمراکز مهم تولید فراورده های سوختی، اسباب بازیهای الکترونیكي، گوشت و... محسوب مي شود.
در منطقه چو، کارخانه های ماهوت، کاموا، کشباف، پنبه و ... وجود داردکه مورد استفاده داخل و خارج قرار می گیرد. این منطقه همچنین از نظر کشاورزی پیشرفت زیادی کرده است. یکی از تولیدات مهم این منطقه غله است که بیش از ۴۵ درصدغله قرقیزستان را تولید می کند. رودخانه چو در این منطقه منبع اصلی آبیاری است، این منطقه در زمینه دامپروری نیز پیشرفت چشمگیری داشته است. 

۲ – منطقه ایسک کول: در گودال ایسک کول و در قسمت جنوبی کوهستان تیان شان واقع شده است. جمعیت این منطقه ۱۰ درصد از جمعیت جمهوری را تشکیل می دهد و مرکز آن، شهر کاراکول است. شرایط طبیعی و منابع منطقه ایسک کول موجب پیشرفت خوبی در زمینه های مختلف اقتصاد ملی شده است. این منطقه با آب و هوای مدیترانه ای، شرایط مساعدی برای معالجه بیماری و استراحت بوجود آمده است. محصولات کشاورزی منطقه بیان کننده پیشرفت کشاورزی و دامپروری است. در این گودالها ۲۰ درصد گوسفند و ۱۸ درصد اسبهای قرقیزستان متمرکز شده اند.رشته اصلی دامپروری، پرورش گوسفند با پشم نرم است و تولید گوشت و شیر و پرورش اسب از اهمیت بالايي برخوردار است. مهمترین غله قابل کشت در این منطقه گندم است. این منطقه محصولات خود را به مناطق دیگر صادر می کند و ۵۰ درصد صنعت قرقیزستان را شامل می شود. در این منطقه استخراج ذغال سنگ، تولیدسیمان، صنایع کفش دوزی و کنسرو ماهی نیز توسعه یافته است.

۳ – منطقه نارین: مساحت این منطقه برابر ۴/۵۱ هزار کیلومتر و قسمت عمده تیان شان داخلی را شامل می شود. این منطقه در زمینه دامپروری و پرورش گوسفند نیز در اولویت قرار دارد. در حال حاضر منطقه نارین از نظر مواد خام پیشرفت زیادی کرده است. اکثر ارتباطات حمل و نقل شوسه ای این جمهوری از شهر بالیکچ در دره کوچکور و بعد هم از طریق نارین، آت باش،و تاروگارت در جمهوری خلق چین عبور مي كند.

۴ – منطقه تالس: قلمرو این منطقه از شرق به غرب قرقیزستان و هم مرز با قزاقستان است. فعالیت اقتصادی منطقه بصورت تولیدات کشاورزی بوده و مراکز صنعتی ان شامل: کارخانه های پنبه پاک کنی،کارخانه گوشت، شیر، آبجو سازی و کفشدوزی است. این منطقه در زمینه حمل و نقل پیشرفت چندانی نداشته و دارای ارتباط هوایی با بیشکک است. مهمترین مرکز این منطقه شهر تالاس است.

۵ – منطقه جلال آباد: این منطقه در جنوب غربی جمهوری و در حاشیه دره فرغانه قرار گرفته است. از جمله شهر های مهم منطقه جلال آباد (مرکز منطقه)تاش کومیر، مایلی سو، کوک یانگاک و کاراکول است. ضمناً کاراکول مهمترین شهر این منطقه محسوب مي شود. اکثر رودهای بزرگ از جلال آباد سرچشمه می گیرند. این منطقه از نظر انرژی آبی مورد توجه قرار دارد.
صنایع استخراجی، نفت و ذغال سنگ منطقه در اقتصاد ملی دارای جایگاه با ارزشی هستند. معادن کوک،یانگاک و تاش کومیر حدود ۴۰ درصد ذغال جمهوری را استخراج می کنند. نفت و گاز در معادن کوچکور آتا و چنگیر تاش بدست می آيند. از صنایع دیگر مصالح ساختمانی، پنبه، صنایع سبک و صنایع غذایی را مي توان نام برد. در زمینه کشاورزی بیشتر پنبه خام، تنباکو، انگور، پیله ابریشم، کرم ابریشم و محصولات متنوع و دامپروری در الویت قرار دارند.

۶ – منطقه اوش: این منطقه در جنوب جمهوری و در سلسله جبال آلای و ترکستان واقع شده است. رودخانه مهم میان کوهی در شرق در ارتفاع ۵۰۰-۸۰۰ و بیش از هزار متر از سطح دریا قرار گرفته است. رودخانه های این منطقه عبارت اند از: کارادریا، سوخ، ایسفاناو رودخانه آکبورا. رودخانه آكبورا از نظر آبیاری زمینهای زراعی منطقه فرغانه، بسیار با اهمیت است. اين منطقه حدود یک ميلیون و ۳۲۲ نفر جمعيت دارد. شهر اوش، مرکز منطقه و یکی از شهرهای قدیمی آسیای مرکزی بشمار مي رود و قدمت تاریخی آن به قرن ۹ بر می گردد. 

در حال حاضر پس از بیشکک، دومین شهر از نظر جمعیت، صنایع و اهمیت فرهنگی، جمهوری قرقیزستان محسوب مي شود. شهر مهم دیگر منطقه، تخت سلیمان نام دارد؛ شهری چهار ضلعی، مملو از سنگ و صخره با شکلهای عجیب و غریب و مرتفع كه به مرکز نزدیک است. « اوزكن» از جمله بخشهای قدیمی منطقه بشمار مي رود که از زمانهای گذشته تاکنون حفظ شده است. مناره ها و مقبره های هزار ساله این شهر مربوط به قرن ۱۱ م است. در حال حاضر اوزگن مرکز صنایع غذایی پیشرفته و کارخانه تولید گوشت، شیر خشک، نان، ابجو، مشروبات غیر الکلی و آبهای غیر معدنی می باشد. 

منطقه اوش در پیشرفت اقتصادی قرقیزستان سهم بسزایی دارد. در حال حاضر تولیدات صنعتی آن عبارت است از: ذوب فلزات رنگین، سنگهای معدنی و سرمه که همگی صادر می شوند. معادن استخراج ذغال سنگ در «قزل سو »و « سو کو لت » قرار دارند که تنها تامین کننده مواد سوختی قرقیزستان است و حتی به ازبکستان هم صادر می شود. تولید کشاورزی بواسطه شرایط مساعد طبیعی اوش رونق دارد و شامل: پنبه، تنباکو، پرورش کرم ابریشم، دامپروری و سبزی کاری است. پرورش اسب در این منطقه حائز اهمیت میباشد.

در زمینه حمل نقل زمینی، اتومبیل نقش بسزایی دارد. ترانس پامیر مشهور از اوش آغاز و از سلسله جبال پامیر می گذرد و نهايتا در شهر خاروق تاجیکستان به پایان می رسد و ترانس بزرگ قرقیزستان ـ بیشکک ـ اوش ـ را به طول ۶۰۰ کیلومتر را تشکیل میدهد.

Share/Save/Bookmark
کد خبر: 24476