توصيه مطلب
۴
 
رویکردها و مواضع مسکو به حملات هوایی ائتلاف علیه داعش در خاک سوریه
 

ایالات متحده آمریکا و متحدین آن مواضع گروه دولت اسلامی عراق و شام موسوم به داعش را در عراق و سوریه مورد هدف هوایی قرار دادند. این یادداشت به بررسی مشروعیت این اقدام در دیدگاه سازمان ملل متحد می پردازد و واکنش کشور روسیه را بیان خواهد کرد.
رویکردها و مواضع مسکو به حملات هوایی ائتلاف علیه داعش در خاک سوریه
 

ایراس؛ اقدامات تروریستی و وحشیانه گروه دولت اسلامی عراق و شام موسوم به داعش در سوریه و عراق موجب شد تا آمریکا و متحدانش که در طول چند سال گذشته در حمله به سوریه به دلیل مخالفت کشورهای حامی دولت بشار اسد ناکام مانده بودند، بتوانند به بهانه سرکوب داعش به عراق و سوریه حمله هوایی کنند. 

اگر چه حمله هوایی به خاک عراق به درخواست دولت بغداد صورت گرفت، ولی حمله هوایی به خاک سوریه بدون کسب اجازه از دولت دمشق و یا سازمان ملل رخ داد، که آشکارا نقض حاکمیت و قوانین بین المللی را نشان می دهد. از این رو، برخی از کشورهای منطقه ای و فرامنطقه ای از حملات هوایی آمریکا و متحدانش به خاک سوریه اظهار نارضایتی کردند که در این میان مواضع و رویکرد روسیه به دلیل حمایت های این کشور از دولت دمشق و همچنین کشمکش و رقابتی که با غرب در شرق اروپا و خاورمیانه دارد از اهمیت بسیاری برخوردار است. 

نوشتار حاضر در تلاش است ضمن نگاهی به حملات هوایی آمریکا به خاک سوریه، به تحلیل مواضع و رویکرد مسکو در این ارتباط بپردازد.

 
►حمله هوایی آمریکا و متحدانش به خاک سوریه برای سرکوب داعش 

ایالات متحده آمریکا با ادعای مبارزه با تروریسم بخش هایی از خاک سوریه را به وسیله بمب افکن های خود بمباران کرد؛ تا شاید از این طریق دولت آمریکا به همراه همپیمانان غربی و عربی خود بتواند با ایجاد ائتلاف بین المللی علیه گروه دولت اسلامی به منافع مداخله جوایانه خود در سوریه و منطقه دست یابد. این در حالی است که اقدام نظامی در خاک یک کشور دیگر، نیازمند رضایت دولت آن کشور و مجوز شورای امنیت سازمان ملل متحد است. اما نماینده آمریکا در سازمان ملل متحد در این رابطه اعلام کرد که آمریکا برای حمله به سوریه نیازی به مجوز سازمان ملل ندارد. 

از طرف دیگر دولت آمریکا در حالی آماده مقابله با تروریسم می شود که طی سال های اخیر به تامین سلاح و آموزش گروه های شبه نظامی برای مقابله با دولت بشار اسد پرداخته و به نوعی آمریکا خود گروه های تروریستی را قدرتمند ساخته است. آمریکا در جریان فشارهای مردمی عراق مجبور شد این کشور را ترک کند، ولی اکنون با اقداماتی که داعش انجام داده موفق شد با شعار مبارزه با تروریسم و حمایت از مخالفان میانه رو سوریه علیه بشار اسد دوباره به منطقه خاورمیانه باز گردد. لذا برخی کارشناسان سیاسی معتقدند که همانطوری که بنیانگذاری القاعده توسط آمریکا و پرو بال دادن به آن و گروه های وابسته به آن با هدف ناامن کردن منطقه خاورمیانه بوده است، گروه هایی مانند داعش نیز که در عرض چند ماه به نقش آفرینان اصلی در منطقه نفت خیر خاورمیانه تبدیل شده اند بدون حمایت غرب و همپیمانان منطقه ای آن امکان پذیر نبود. به همین دلیل است که کشورهایی مانند روسیه، ایران و حتی سوریه نسبت به اهداف آمریکا در مبارزه با تروریسم به دیده شک و تردید می نگرند. 


► رویکردها و مواضع مسکو به حملات هوایی ائتلاف علیه داعش در خاک سوریه 

قدرت گرفتن داعش و جنایات این گروه در منطقه موجب شد آمریکا به همراهی برخی کشورهای منطقه و فرا منطقه به خاک سوریه به بهانه سرکوب گروه های تروریستی، حمله هوایی انجام دهد که با واکنش مسکو به عنوان یکی از متحدان اصلی سوریه روبرو شد. با وجود اینکه روسیه هیچ گونه ارتباطی با شبه نظامیان دولت اسلامی ندارد اما بی اعتمادی عمیق دو طرفه میان مسکو و واشنگتن موجب شده است که نه تنها مسکو در ائتلاف آمریکا علیه داعش حضور نداشته باشد؛ بلکه رویکرد و مواضع متفاوتی در برخورد با حملات هوایی آمریکا بر علیه داعش در خاک سوریه اتخاذ نماید. از جمله این رویکردها و مواضع عبارتند از: 


- تاکید بر احترام گذاشتن به حاکمیت سوریه
 
یکی از مشخصه های بارز کشورهای مستقل دنیا حق حاکمیت بر سرزمین خود است که باید از جانب کشورهای دیگر مورد پذیرش و احترام واقع شود. لذا تجاوز به حریم هر کشور، به هر طریق، نقض آشکار حاکمیت آن کشور محسوب می گردد. ایالات متحده آمریکا و متحدانش با حمله هوایی به خاک سوریه حاکمیت این کشور را نقض کرده است. در همین رابطه "ولادیمیر پوتین" رئیس جمهور روسیه، پس از حمله هوایی ائتلاف ضد داعش بر خاک سوریه بر حق حاکمیت این کشور در گفتگوی تلفنی با "بان کی مون" دبیر کل سازمان ملل تاکید کرد و اظهار داشت هیچ حمله ای نباید بدون کسب اجازه از دولت سوریه انجام گیرد.
 
وزیر خارجه روسیه نیز بر ضرورت تبعیت کامل از ساختار سازمان ملل، هنجارهای قوانین بینالملل و احترام بی قید و شرط به حق حاکمیت سوریه تاکید کرد و تلاش برای انجام اقدامات ژئوپلیتیکی به بهانه تحت تاثیر قرار دادن حاکمیت کشورها را موجب بی ثبات تر شدن اوضاع منطقه دانست. 


- غیر قانونی و نامشروع بودن حملات هوایی
 
امروزه در حقوق بین الملل معاصر، حمله به خاک کشور دیگر مردود است مگر اینکه برای دفاع از خود باشد و یا اینکه شورای امنیت سازمان ملل متحد مجوز قانونی برای حمله به خاک کشور دیگر را صادر نماید. در حمله هوایی آمریکا و متحدانش به خاک سوریه نمی توان بر حق دفاع از خود تاکید کرد، چرا که سوریه به خاک کشور دیگری حمله نکرده است و جنگ سوریه هم جنگ بین المللی نیست. بنابراین تنها راه، اجازه شورای امنیت سازمان ملل متحد است که تاکنون حاصل نشده و به احتمال زیاد در آینده هم حاصل نخواهد شد، چرا که برای آن باید تمام ۵ عضو دائمی موافقت کنند؛ امری که به خاطر مخالفت شدید روسیه و چین، امکانپذیر نیست. لذا حملات هوایی ائتلاف ضد داعش به خاک سوریه با حقوق بین الملل معاصر مغایرات دارد و به همین دلیل است که مسکو حمله هوایی آمریکا و متحدانش را به خاک سوریه، غیر قانونی و نامشروع می داند. 

"ویتالی چوکین" نماینده روسیه در سازمان ملل متحد حمله آمریکا و متحدانش به خاک سوریه بدون اجازه دمشق را نقض قوانین بین المللی دانست که عواقب منفی بسیاری در بر خواهد داشت.
 
از دیدگاه مسکو عملیات ضد تروریستی بین المللی باید بر اساس قطعنامه شورای امنیت و با موافقت دولت های قانونی کشورها صورت بگیرد. در غیر این صورت این اقدام نقش قوانین بین الملل و ثبات در منطقه را به خطر می اندازد. حمله هوایی آمریکا به مواضع گروه دولت اسلامی موسوم به داعش در خاک سوریه بدون موافقت سازمان ملل متحد «نقض واضح» قانون بین المللی و «عملی تجاوزکارانه» است. 


انتقاد از رویکرد دوگانه آمریکا در مبارزه با تروریسم 

اگرچه عده ای تصور می کردند حمله آمریکا به خاک سوریه برای سرکوب داعش به احتمال زیاد موجب تقویت دولت سوریه خواهد شد ولی واشنگتن اعلام کرد که در این حملات تنها مواضع داعش هدف قرار خواهد گرفت و به دیگر گروه های مخالف بشار اسد، یعنی از مخالفان میانه رو حمایت خواهد شد. آمریکا تلاش می کند به موازات حملات هوایی به مواضع داعش در سوریه و عراق، مخالفان میانه رو دولت بشار اسد را تقویت کند؛ در همین ارتباط دولت اوباما از کنگره خواسته بودجه ای ۵۰۰ میلیون دلاری را به آموزش و ارسال تسلیحات برای این نیرو اختصاص دهد. که این اقدام موجب انتقاد مسکو از ایالات متحده شده است.
 
از دیدگاه مسکو آمریکا نمی تواند از سیاست معیارهای دوگانه خود خلاص شود و به جای مبارزه جمعی و بین المللی با گروه های تروریستی، به اقدامات دو پهلو در برابر تروریست های بین المللی متوسل می شود. چنانکه ویتالی چورگین نماینده دائم سوریه اقدام آمریکا در ارتباط تقسیم تروریست به دو گروه و حمایت از مخالفان میانه رو سوری و مسلح کردن آنها را بسیار خطرناک توصیف کرده است. 


تدوین راهبرد مشترک برای مبارزه با تروریسم
 
در پی حملات هوایی ائتلاف ضد داعش به خاک عراق و سوریه، وزارت خارجه روسیه نسبت به میزان موثر بودن حملات هوایی آمریکا و متحدانش در سوریه بر علیه داعش اظهار شک و تردید کرد و با انتشار بیانیه ای روند سیاسی در زمینه مبارزه با تروریسم در منطقه را مبهم دانست و تاکید کرد مبارزه با تروریسم باید بر اساس ارزیابی و برنامه ریزی دقیق و معقول انجام شود. روسیه از مبارزه با تروریسم به عنوان یک شر مطلق حمایت می کند و از همه کشورهای مسئولیت پذیر می خواهد که یک راهبرد مشترک برای مبارزه با تروریسم و اجرای آن در سطح عملی ترسیم نمایند. 


► نتیجه گیری 

تصمیم به حملات هوایی آمریکا به سوریه پیش از انجام آن واکنش های منفی در افکار عمومی و سران بسیاری از کشورها به وجود آورد؛ این واکنش ها پس از انجام عملیات هوایی بیشتر شد. که در این میان روسیه به عنوان مهمترین همپیمان سوریه در عرصه بین المللی هر گونه اقدام آمریکا علیه دولت اسلامی در خاک سوریه را بدون حمایت سازمان ملل متحد، نقض فاحش حقوق بین الملل دانست و آن را تعرض به خاک سوریه قلمداد کرد. 

از دیدگاه مسکو انگیزه پنهان واشنگتن از این جنگ، کنار گذاشتن متحد روسیه یعنی بشار اسد رئیس جمهوری سوریه می باشد که روسیه طی چند سال گذشته به شدت از آن حمایت کرده است و این سیاست در ادامه رقابت و کشمکش غرب با روسیه در خاورمیانه و شرق اروپا می باشد. 

نویسنده: مصطفی محمدی، کارشناس ارشد روابط بین الملل؛ 


پایان متن/

Share/Save/Bookmark
کد خبر: 37075