توصيه مطلب
۰
 
عجز جمهوري آذربايجان در درک وزن ژئوپليتیکي ایران
نويسنده: عطاا... عبدی
 

ايراس: طی هفته‌های اخیر بحث حضور منافقین در خاک جمهوری آذربایجان و حمایت‌های لجستیکی و مالی این کشور از گروه‌های برانداز و ضد منافع جمهوری اسلامی ایران واکنش سخنگوی وزارت امور خارجه ایران را سبب شد. اين در حالي است كه بحث در باب اقدامات ضدایرانی جمهوری آذربایجان تازگی ندارد و بارها مطرح شده و در سوي ديگر، تهران نيز رسماً به کشورهای همسایه در خصوص تبعات اقداماتی از نوع اسکان منافقین در خاک خود بر روابط دو سویه و مثبت‌شان با تهران هشدار داده است.

اصولا" يكي از متغيرهاي اصلي در شكل گيري روابط ميان كشورها بر پايه عوامل جغرافيايي و ژئوپليتيكي استوار است، امری که در يك بستر زماني متغيرهاي تاريخي و حتي فرهنگي را نيز تحت تأثیر قرار ميدهد. ويژگي مهم نقش متغيرهاي ژئوپليتيك در شكل گيري روابط ميان كشورها دير پا بودن و ثبات آن در طول زمان است، اين امر برخلاف نقش متغيرهاي سياسي است كه در طول زمان دچار تغيير و دگرگوني ميشوند.

در واقع روابط مبتني بر متغیرهای ژئوپليتيك بر پايه جغرافيا و روابط مبتني بر سياست مبتني بر عوامل ايدئولوژيك، حزبي، جناحي و گاه حتي بر پايه عناصر و انديشههاي سياسي شكل مي گيرند، لذا تفاوت عمده آنها ديرپايي اولي در برابر گذرا بودن دومي است. با توجه به اين ويژگيهاست كه تنظيم روابط خارجي و برقراري روابط دوستانه ميان كشورها بر مبناي مؤلفههاي ژئوپليتيك ميتواند موجب صلح و ثبات پايدار در ميان كشورهاي همسايه شود.

همچنين تنظيم روابط خارجي بر مبناي شاخصههاي سياسي گرچه ممكن است در كوتاه مدت فصلي از روابط خوب را ميان كشورها ايجاد كند، اما با توجه به ویژگی گذرا بودن اين وضعيت نميتواند تأمين كنندهي منافع كشورها در بلند مدت باشد. با وجود چنين واقعيتهاي ژئوپليتيك، طي سالهاي اخير شاهد آن بوده ایم كه كشور همسايه ايران در شمال رود ارس در تنظيم روابط خارجي خود با ايران به صورت مستقيم و غير مستقيم به الزامات و واقعيتهاي ژئوپليتيك توجه كافي نداشته است.

رهبران باكو براي ادارهي كشور خود در كنار ژئوپليتیك به واقعیتهای تاريخی و جغرافيایی نيز بی توجه بوده اند. نمود بارز آن تغيير نام آران به آذربايجان در اوايل قرن بيستم بود كه جعل آشكار در زمينه تاريخ و جغرافياي منطقه بوده از سوی رهبران آن منطقه از اوایل قرن بیستم تا کنون بوده است. در كنار اين امر كه خود زمينهي سوءتفاهمات زيادي را ميان صاحبنظران ايراني برانگيخته است دولتهاي متعددي كه در باكو بر سر كار بودهاند در بیشتر مواقع روند ملتسازي و تحكيم همبستگي ميان مردم خود را به گونهاي در تقابل با تاريخ و همبستگي ملي ايراني قرار دادهاند.

آنها در نظام آموزشي خود كه به نظر مي رسد بخش مهمي از فرايند ملت سازي اين كشور را پوشش مي دهد به گونهاي مستقيم و غيرمستقيم به شمال غرب ايران نگاه الحاقگرايانه دارند، اين امر چه در قالب جعل واقعیتهای تاريخی و جغرافيایی در نظام آموزشی این کشور ادامه دارد.

همچنين اين كشور به گونهاي ناروا شكستها و ناكارآمديهاي خود در جنگ با ارمنستان را متوجه ايران مي نمايد و از اين امر به ايجاد احساس نفرت و بدبینی در ميان مردم این کشور با ایران دامن می زنند، بدون آنكه به ريشههاي واقعي شكست خود از ارمنستان اشاره ای داشته باشند و از اينكه چرا گروه آمونلار به آن روز گرفتار شد و اقداماتش به دليل همكاريهايش با ايران ناكام ماند و نيز پشت پردهي وقايع خوجالي چه امري نهفته بود سكوت اختيار مي كند.

مسئله بارز ديگر در اين ميان خبرهاي مبتني بر استقرار بخشهايي از منافقين در اين كشور مي باشد. منافقين كه در ايران به عنوان گروه تروريستي و وطن فروشی شناخته مي شوند كه در كارنامهاش جز سياهي رنگ ديگري وجود ندارد. در كنار اين امر گسترش همكاريهاي اين كشور با اسرائيل است. امری كه به نظر مي رسد هدف اسرائيل از آن به گونهاي مدل سازي از روابط ايران و لبنان است. اقدامات خصمانه اسرائيل در اين كشور عليه ايران در قالب فعالیتهای تروريستی و شايعاتي مبني بر در اختيار گرفتن پايگاههايي نظامي در كنار مرزهاي ايران جوی از بدبيني در روابط دو كشور را دامن زده است.

مجموعه چنين اقداماتي بدون توجه به وزن ژئوپليتيك بالاي ايران در معادلات منطقه و پيوندهاي گوناگون ژئوپليتيك اين كشور با ايران اينگونه به ذهن متباتر ميسازد كه رهبران باكو از درک درست ژئوپليتيك در تنظيم روابط با ايران عاجز بوده و بعضا" در دامي كه از سوي دیگران براي آنها گسترده شده گرفتار آمدهاند فارغ از اينكه روابط دوستانه با اسرائيل و منافقين با آنها امري سياسي و گذرا است، در حالي كه ايران و جمهوري آذربايجان به عنوان دو همسايه بايد ساليان دراز در كنار هم زندگي كنند. امري كه در شرايط كنوني به نظر مي رسد در اقدامات باكو كاملا" فراموش شده است و اين به نفع روابط دو كشور در بلند مدت نخواهد بود.

نويسنده: دکتر عطاا... عبدی، استاد دانشگاه خوارزمی و پژوهشگر مسائل پان ترکیسم و جمهوری آذربایجان

Share/Save/Bookmark
کد خبر: 24771