انتشار كتاب"روابط ايران و آسياي مركزي‌: روند‌ها و چشم انداز‌ها‌"

11 تير 1391 ساعت 11:55


ايراس: چاپ اول كتاب "روابط ايران و آسياي مركزي‌: روند‌ها و چشم انداز‌ها " به قلم آقاي دكتر مهدي سنايي عضو هيئت علمي و دانشيار دانشگاه تهران، از سوي انتشارات دفتر مطالعات سياسي و بين‌المللي وزارت امور خارجه در ۳۱۵ صفحه منتشر و در اختيار علاقمندان قرار گرفت. آسياي مركزي به لحاظ ژئوپولتيك و منابع انرژي همواره مورد توجه قدرت‌هاي منطقه‌اي و فرامنطقه‌اي بوده است. از آنجا كه ايران درمجاورت اين منطقه‌ي پراهميت قرار گرفته است و با برخي از كشورهاي آسياي مركزي حوزه‌ي تمدني مشترك دارد، تامل بيشتري در راستاي روابط دوجانبه با كشورهاي اين منطقه و بررسي روند‌ها و چشم انداز‌ها احساس مي‌شود. 

در فصل اول اين كتاب به معرفي كشورهاي آسياي مركزي كه متشكل از پنج كشور قزاقستان، قرقيزستان، تاجيكستان، تركمنستان و ازبكستان است و در ميان فضاي اقليمي پهناور اوراسيا واقع شده و نزديك به ۶۰ ميليون نفر را در خود جاي داده است پرداخته مي‌شود. اگر چه در نگاه نخست آسياي مركزي منطقه‌اي از نظر جغرافيايي محصور در خشکي به نظر مي‌آيد که كشورهاي منطقه را به همسايگان و جامعه جهاني وابسته كرده است، اما واقعيت امر آن است که اين منطقه تحت لواي تاريخ طولاني خود يکي از مهمترين مناطق جهان شناخته مي‌شود که علاوه بر آنکه ميراث دار اقتصاد بزرگ جاده‌ي ابريشم و پلي ارتباطي ميان اروپا و آسياي شرقي و ميان شمال و جنوب قاره آسيا به شمار مي‌آيد، امروزه به سبب کشف منابع غني انرژي نيز در كانون توجه‌ شديد بازيگران بين‌المللي قرار گرفته است. 

در اين بين ايران و آسياي مرکزي علاوه بر علقه‌هاي کهن فرهنگي، قومي، زباني، نژادي و مذهبي از پيوندهاي اقتصادي و سياسي نزديکي نيز با يکديگر برخوردار مي‌باشند. بر اين اساس در فصل دوم روابط سياسي ايران با جمهوري‌هاي آسياي مركزي مورد بررسي و كنكاش قرار گرفته است. اگر چه طي دو دهه گذشته ميزان همكاري‌هاي سياسي و اقتصادي ايران و کشورهاي آسياي مرکزي همواره تحت تاثير عوامل خارجي و فرامنطقه‌اي قرار داشته است، با اين حال منافع متقابل و اشتراکات تاريخي به نوعي سرنوشت آنها را به يکديگر پيوند داده است. به همين سبب علي رغم آنکه طي سال‌هاي گذشته حضور قدرت‌هاي بزرگ نظير روسيه، آمريکا و چين به همراه برخي از کشورهاي منطقه همانند ترکيه و اسرائيل مانع شکل گيري روابط مستحکم سياسي و اقتصادي ميان ايران و کشورهاي آسياي مرکزي شده است، به نظر مي‌رسد که ايران سياستي عمل گرايانه و واقع بينانه نسبت به منطقه اتخاذ کرده و درصدد ايجاد چارچوبي جهت تحکيم و تقويت همکاري‌هاي منطقه‌اي بر آمده است. از اين رو گسترش رابطه با کشورهاي منطقه از جهات گوناگون مي‌تواند مورد بحث و بررسي قرار گيرد. 

موضوعي كه در فصل سوم مورد مطالعه قرار گرفته روابط اقتصادي ايران با آسياي مركزي است و روابط فرهنگي ايران با جمهوري‌هاي آسياي مركزي مطلب مورد مطالعه‌ي فصل چهارم در اين كتاب است. اين منطقه که طي دو قرن تحت نفوذ روسيه قرار گرفت، به صورت تاريخي جزو قلمرو ايران زمين محسوب مي‌شد و به همين سبب از اشتراکات تاريخي و فرهنگي بسياري با ايران برخوردار است. فروپاشي اتحاد شوروي و بوجود آمدن ۵ كشور مستقل در منطقه آسياي مرکزي موجب نگاه دوباره‌ي ايران به اين منطقه شد. در اين بين همجواري تاريخي و فرهنگي ايران با ملل و اقوام منطقه عاملي مهم جهت توسعه همکاري‌هاي همه جانبه به حساب مي‌آيد. با اين حال تاکنون به دلايل بي شماري ايران با قرار گرفتن در جايگاهي مناسب در برقراري روابط شايسته با کشورهاي آسياي مرکزي فاصله دارد. 

فصل پنجم اين كتاب به راهبردها و راهكارهاي ارتقاء روابط ايران با با جمهوري‌هاي آسياي مركزي پرداخته است. در واقع علي‌رغم وجود پيوندهاي عميق فرهنگي و تاريخي، روابط ايران با کشورهاي آسياي مرکزي همواره تحت تاثير فرايند‌هاي دروني اين كشورها از يک سو و مناسبات بين‎‌المللي از سوي ديگر بوده است. در حالي که در آغاز دهه ۱۹۹۰، براي دوره‌ي كوتاهي، ايران با ديدي ايدئولوژيک به منطقه‌ي آسياي مرکزي نگريست، طولي نكشيد كه سياست‌هاي واقع‌بينانه‌اي اتخاذ كرد و به ويژه با توجه به رقابت قدرت‌هاي بزرگ براي حضور و نفوذ در منطقه، ايران نيز وارد رقابت‌هاي ژئوپليتيک شد و در اين رهگذر به ارتقاي روابط سياسي، اقتصادي و فرهنگي با کشورهاي منطقه انديشيد. با اين حال علي¬رغم تغيير نگاه فوق به آسياي مرکزي، تا کنون در سياست خارجي دولت ايران و در ميان اهداف ژئوپليتيک در سياست خارجي ايران، اين منطقه جايگاه مناسبي احراز نکرده است. روابط ايران با کشورهاي منطقه در حالي که از زمينه کافي براي يافتن وضعيت استراتژيک برخوردار است اما در عين گسترش تا کنون به اين جايگاه نرسيده است. بر اين اساس يافتن دلايل و آسيب شناسي سياست خارجي ايران در منطقه از اهميت بسياري برخوردار است که در پژوهش حاضر در بخش‌هاي گوناگون به آن پرداخته خواهد شد. علاوه بر اين ارائه راهکارهاي متناسب با سياست خارجي جهت تقويت ديپلماسي منطقه‌اي ايران نيز يکي ديگر از اهداف پژوهش حاضر مي‌باشد.كه با همكاري و حمايت دفتر مطالعات سياسي و بين‌المللي امكان ژذير گرديد و اميد است براي جامعه‌ي علمي و نخبگان تاثيرگذار در تصميم سازي در حوزه‌ي سياست خارجي مفيد واقع گردد.


کد خبر: 24666

آدرس مطلب: http://iras.ir/vdcd990x.yt0o96a22y.html

ایراس
  http://iras.ir