كلاه‌هاي زيباي روسي، بخش جداناشدني فرهنگ روس‌ها

27 تير 1391 ساعت 14:18


ايراس: کلاه یکی از اجزای پوشش برای انسان از گذشته‌های دور می‌باشد و با توجه به آب و هوا، دین و مذهب و طبقه اجتماعی در هر نقطه از کره زمین شکل و کاربرد خاصی داشته است. در سرزمین سردسیری مثل روسیه، کلاه اغلب محافظ سر و گوش‌ها در مقابل سرما است و از این رو همواره از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده است. شناخت انواع گوناگون کلاه‌های روسی خالی از لطف نیست.

اوشانکا
کلمه اوشانکا از ریشه اوشي است که در زبان روسی به معنی گوش می‌باشد. این کلاه پشمی روسی پره‌هایی دارد که روی گوش‌ها را می‌گیرند و گوش‌ها، فک و چانه را در مقابل سرما محافظت می‌کند؛ البته در مواقعی که سرما زیاد نیست می‌توان پره‌ها را به سمت بالا تا کرد. جنس اوشانکا معمولاً پوست گوسفند، خرگوش، سمور یا پشم مصنوعی است. پشم ضخیمِ این کلاه محافظ خوبی در مقابل ضربات برف و یخ است. 


اوشانکا سمبل و نشانه شوروی سابق در بیشتر رسانه‌هاست. نمونه‌های کلاه با پوششی بر روی گوش‌ها در آلمان، اسکاندیناوی، قطب شمال و آسیای مرکزی به خصوص برای کوچ‌نشینان همواره مورد استفاده بوده است اما نمونه استاندارد و پرکاربرد آن از قرن ۲۰ در روسیه رایج شد و نمونه‌ای از اوشانکا با نام "کولچکوا" توسط "الکساند کُلچاک" به عنوان یونیفرم سربازان در نظر گرفته شد. کولچکوا علاوه بر پوشش گوش‌ها پوششی برای چشم‌ها داشت. ارتش سرخ شوروی نیز پس از کشته شدن تعداد زیادی سرباز به علت سرما، اوشانکا را جایگزین بودینوکا (کلاه کمونیستی)نمود. پس از اتحاد آلمان اوشانکا به عنوان بخشی از لباس زمستانی پلیس آلمان قرار گرفت و در یونیفرم زمستانی پلیس کانادا و ایالات متحده نیز اوشانکا به رنگ خاکستری برای ارتش، سبز برای عملیات‌های استتاری، آبی برای نیروی دریایی قرار دارد. همچنین نیروهای نظامی فنلاندی از اوشانکا به رنگ‌های مختلف استفاده می‌کنند.

کُکُشنیک
کُکُشنیک‌ نوعی سرپوش زنانه و دخترانه روسی است که انواع مختلفی دارد. کُکُشنیک اغلب در قسمت‌های شمالی روسیه و از قرن ۱۶ تا ۱۹ مورد استفاده بوده و معمولاً همراه با سارافان (جامه زنانه سنتی روسی) استفاده می‌شده است. معمولاً پیش از بر سر گذاشتن کُکُشنیک موها را می‌بافند.‌ 


گفته می‌شود کُکُشنیک مخصوص زنان متاهل بوده و خدمت‌کاران نیز نوعی کُکُشنیک به نام پُویازک بر سر می‌گذاشتند که فاقد قسمت پشتی است. در کل کُکُشنیک شامل طیف گسترده‌ای از سرپوش‌ها است از جمله کلاه استوانه‌ای منصوب به شهر ويلیکی نووگاراد، دو نوع کلاه نوک تیز به نام‌های کیکای ولادمیر (kika of Vladimir) و کیکای کُسترُما (kika of Kostroma)، کلاه‌های کوچک مروارید دوزیِ شهر کارگُپول و کلاه‌های اسکارلت کُکُشنیکِ شهر مسکو و غیره. کلمه کُکُشنیک از ریشه کلمه اسلواکیایی کُکُش، به معنای مرغ، است.

در طول احیای فرهنگ ملی روسیه در اوایل قرن ۱۹، کُکُشنیک‌های نیم تاج مانند جزئی از لباس رسمی بانوان خاندان سلطنتی شد. زنان ایتالیایی و فرانسوی نیز به اندازه زنان روسی از کُکُشنیک استقبال نمودند و بعدها با اضافه کردن پوششی در قسمتِ پشتی، تا پیش از انقلاب روسیه، کُکُشنیک مورد استفاده اغلب زنان روسی بود.

پس از انقلاب روسیه، کُکُشنیک توسط مهاجران روسی به غربیان معرفی شده و ملکه‌ی قصر تِک نیز در جشن عروسی خود یک کُکُشنیک بر سر گذاشت. امروزه کُکُشنیک جزء لباس محلی زنان و دختران روسی و بخشی از لباس سنتی و رسمی روسی است. هم‌چنین در طراحی لباس بسیاری از شخصیت‌های فیلم‌های معروف دنیا از جمله جنگ ستارگان، از کُکُشنیک استفاده شده است.

‌كلاه باياري
کلاه پشمی که نجیب‌زادگان روسی، از قرن ۱۵ تا ۱۷ بر سر می‌گذاشتند. به ویژه بایارها (از مقامات حکومتی دربار روس) از این کلاه استفاده داشتند و به همین دلیل آن را بایار کلاه می‌نامند. در واقع هرچقدر کلاه بایار بلندتر می‌بود نشانه مهم‌تر بودن مقام صاحب کلاه بود. بایار کلاه استوانه‌ای شکل است و جنس آن مخمل و یا پارچه ابریشمی گل برجسته از پوست روباه، سمور و ... است. دستپوش‌های پشمی روسی به بایار کلاه شباهت دارند و امروزه در طراحی‌های مد از آنها استفاده می‌شود. 


كالپاك
کالپاك کلاهی بلند و مخروطی شکل است که معمولاً از نمد و یا پوست گوسفند ساخته شده و مردان در ایران، روسیه، ترکیه، قزاقستان، قرقیزستان، بلغارستان، صربستان و دیگر مناطق قفقاز و آسیای مركزي آن را بر سر می‌گذاشتند. امروزه در قرقیزستان هنوز از این کلاه به طور نمادین و یا حتی روزمره استفاده می‌شود. 


بوديونووكا
این کلاه پشمی که گوش‌ها و گردن تا زیر چانه را پوشش می‌دهد از اجزاء اصلی لباس کمونیست‌ها در دوران جنگ داخلی روسیه و پس از آن می‌باشد. این کلاه که با نام کلاه ماهوتی مرسوم بود، پس از جنگ از روی اسم یکی از فرماندهان به نام سیمون بودیونی، بوديونووكا نام گرفت. به بوديونووكا هم‌چنین فِرانزِنکا نیز می‌گویند که از روی اسم یکی از رهبران بُلشویک به نام میخاییل فرانز برگرفته شده است. این کلاه که در ابتدا با نام بوگاتیرکا برای ارتشیان طراحی شده بود، گرچه به عنوان قسمتی از لباس نظامی باقی نماند اما برای کمونیست‌ها کارآمد بود. 


پاپاخا
پاپاخا کلاه پشمی مردانه، مورد استفاده در سراسر قفقاز بوده است. برای مثال پاپاخاي گرجی دایره‌ای شکل و از پشم خالص است. دو نوع پاپاخا روسی با نام‌های پاپاها و کوبانکا وجود دارند. تنها تفاوت این دو نوع پاپاخا این است که کوبانکا کوتاه‌تر است و پوششی برای گوش‌ها ندارد. پاپاخا بیشتر در مناطق کوهستانی گرجستان رایج بوده است. هم‌چنین مورد استفاده چنچنی‌ها و دیگر اقوام قفقاز بوده و در سال ۱۸۵۵ به بخشی از یونیفرم سواره‌نظام روسیه و قفقاز تبدیل شد. 


طولی نکشید که بعد از انقلاب روسیه در سال ۱۹۱۷، پاپاخا به دلیل ارتباطش با رژیم تزاری از یونیفرم ارتش سرخ شوروی حذف شد. اما در قفقاز، پاپاخا به عنوان یکی از اجزای اصلی سواره‌نظام مرسوم شده بود و بسیاری از افسران بلشویک در طول جنگ داخلی روسیه پاپاخا بر سر می‌گذاشتند. بنابراین در سال ۱۹۳۵ پاپاخا مجدداً به لباس نظامی اضافه شد اما در سال ۱۹۴۱ به ژنرال‌ها و مارشال‌ها اختصاص داده شد و از این رو به نمادی از درجات بالا تبدیل شد.

در سال ۱۹۹۴ پاپاخا مجدداً از لباس نظامی حذف شد زیرا بسیاری از فرماندهان که ملزم به استفاده از آن بودند اعتقاد داشتند که پاپاخا گرما و کاربرد لازم را ندارد و گرچه برای آب و هوای ملایم برخی از مناطق قفقاز مناسب است اما در مقابل بادهای مناطق سردتر کافی نیست. حذف پاپاخا از لباس نظامی با تلاش‌های رژیمِ بوریس یلتسین با هدف همسو کردن نمادها و رسومات با وحدت و سیاست کلی کشور انجام شد. در سال ۲۰۰۵ پاپاخا مجدداً به کار گرفته شد.

منابع: 
دايرة‌المعارف انگليسي ويكي پديا
http://en.wikipedia.org/wiki/Ushanka
http://en.wikipedia.org/wiki/Kokoshnik
http://en.wikipedia.org/wiki/Boyar_hat
http://en.wikipedia.org/wiki/Kalpak
http://en.wikipedia.org/wiki/Budenovka
http://en.wikipedia.org/wiki/Papakhi

نويسنده: مونا بقايي


کد خبر: 25051

آدرس مطلب: http://iras.ir/vdccsxqi.2bqpp8laa2.html

ایراس
  http://iras.ir